ضرورت افزايش نرخ بهره‌وری واحدهای بالادستی آلومینیوم در سالهاي پيش رو

به گزارش باشگاه آلومينيوم و به نقل از اخبار فلزات، منطقه خاورمیانه یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید آلومینیوم اولیه (آلومینیوم تولید شده از منابع معدنی) در دنیا محسوب می‌شود. این منطقه با تولید حدود 5.9 میلیون تن آلومینیوم اولیه در سال 2016، سهمی بیش از 10 درصد کل تولید آلومینیوم اولیه را در دنیا به‌خود اختصاص داد. مهم‌ترین مزیت‌های این منطقه که سبب توسعه صنعت آلومینیوم در آن شده، نیروی کار ارزان قیمت در کنار امکان تولید انرژی برق با هزینه‌های نسبتا پایین‌تر است.. وجود ذخایر عظیم گاز طبیعی هزینه‌های تولید برق را در نیروگاه‌های گازی (که عمدتا به‌صورت سیکل ترکیبی به‌دلیل بازدهی بالا در این صنعت مورد استفاده قرار می‌گیرد) به مقدار قابل توجهی کاهش می‌دهد. در حالی که در دنیا به‌طور متوسط در سال 2015 میلادی، زغال سنگ با 59 درصدی بیشترین سهم و گاز طبیعی با 9 درصدی سهم بسیار کمی در انرژی مصرف شده جهانی برای تولید آلومینیوم اولیه را داشت، ولی در منطقه خاورمیانه حدود 100 درصد انرژی مورد نیاز برای تولید آلومینیوم از طریق نیروگاه‌های گازی و سوزاندن گاز طبیعی تأمین شد.

ایران به‌عنوان دارنده بزرگترین ذخیره گاز طبیعی در منطقه از سرمایه بسیار مناسبی برای توسعه صنعتی برخوردار است. در همین راستا، ایران همواره جزء یکی از کشورهای پیش‌رو در صنایع مختلف منطقه خاورمیانه محسوب شده است. به‌عنوان مثال ایران از پایه‌گذاران صنعت آلومینیوم در منطقه خاورمیانه شناخته می‌شود. ولی متأسفانه در حال حاضر کشورهایی همچون امارات متحده عربی، عربستان سعودی، قطر و همچنین بحرین گوی سبقت را از ایران در این صنعت ربوده‌اند. در راستای بازگرداندن شکوفایی این صنعت به کشور، ایران در نظر دارد تا سال 1404 شمسی (2025 میلادی) ظرفیت تولید آلومینیوم اولیه خود را به 1.5 میلیون تن افزایش دهد. این برنامه توسعه‌ای، تأثیر به‌سزایی در عملکرد بخش‌های پایین‌دستی آلومینیوم کشور و حتی دیگر صنایع می‌تواند داشته باشد. در نتیجه این امر، طرح‌های گسترده‌ای از احداث واحدهای جدیدی در بخش‌های پایین‌دست آلومینیوم کشور ثبت شده که عمده آن‌ها در دست اجراست. این در حالی است که در حال حاضر، بسیاری از این واحدها با نرخ کمی از ظرفیت تولید خود بهره‌بردای می‌کنند و تخمین‌های ارائه شده نیز حاکی از ادامه یافتن این روند (فعالیت با نرخ بهره‌وری پایین) در سال‌های آتی است.

میزان تولید شمش و بیلت اولیه آلومینیوم در کشور تأثیر شگرفی در به گردش درآوردن چرخه این صنعت حتی تا بخش‌های پایین‌دست می‌تواند ایفا کند. از این رو ایجاد شرایط لازم برای افزایش نرخ بهره‌وری واحدهای ذوب آلومینیوم کشور تا حدود 100 درصد (معادل نرخ بهره‌وری متوسط تمامی کشورهای منطقه خاورمیانه) از مهم‌ترین مسائلی است که باید مورد توجه قرار بگیرد.

نمودار 1، میزان تقاضا و عرضه شمش و بیلت اولیه آلومینیوم را برای 5 سال آتی نشان می‌دهد. میزان عرضه ارائه شده در این نمودار براساس عملکرد 100 درصدی از ظرفیت اسمی واحدهای ذوب آلومینیوم برآورد شده است. همچنین میزان تقاضای ارائه شده، براساس مصرف آلومینیوم صنایع پایین‌دست بوده و فرض شده که سهم بازیافت در آلومینیوم مصرف شده با نرخ متوسط سالانه در حدود 4 درصد رشد داشته باشد.

با توجه به نمودار 1، در سال ابتدایی پیش‌رو با مازاد تقاضا مواجه خواهیم بود و پس از آن میزان عرضه از میزان تقاضا پیشی خواهد گرفت. در نهایت در سال‌های بین 2020 و 2021 اختلاف میزان عرضه و تقاضا ناچیز خواهد بود.

نکته قابل توجه در این پیش‌بینی، این موضوع است که میزان تقاضای واحدهای پایین‌دست براساس ادامه فعالیت آن‌ها با نرخ بهره‌وری پایین برآورد شده و در مقابل، نرخ بهره‌وری واحدهای بالادست ذوب 100 درصد فرض شده است. بدین ترتیب می‌توان گفت که در صورت تولید کمتر از ظرفیت اسمی واحدهای ذوب آلومینیوم، بخش‌های پایین‌دستی با مشکلات قابل توجهی مواجه خواهند شد. البته تأثیر نحوه قیمت‌گذاری و فروش محصولات بالادستی را در رونق بخش‌های پایین‌دستی این صنعت نباید فراموش کرد.