آیا صنعت آلومینیوم ونزوئلا قابل احیا است؟

به گزارش باشگاه آلومینیوم، در زیر کمربند «Orinoco Belt» و سازند «Guayana Shiel»، منابع قابل‌توجهی از بوکسیت، ماده اولیه تولید آلومینیوم نهفته است که در صورت بهره‌برداری هدفمند، می‌تواند بار دیگر ونزوئلا را به یکی از بازیگران مهم زنجیره جهانی آلومینیوم تبدیل کند. پرسش کلیدی اینجاست آیا صنعتی که سال‌ها در سایه تحریم، کمبود سرمایه‌گذاری و بحران انرژی به حاشیه رانده شده است، امکان بازگشت به مدار تولید را دارد یا نمی‌توان بر روی احیای آن حساب باز کرد؟

این موسسه طی گزارشی تحلیلی با عنوان «فراتر از نفت؛ احیای صنعت آلومینیوم ونزوئلا به چه الزاماتی نیاز دارد؟» با تکیه بر تحلیل‌های تخصصی و ارزیابی‌های میدانی، به بررسی امکان احیای این صنعت پرداخته است.

یافته‌های این موسسه نشان می‌دهد که اگرچه صنعت آلومینیوم ونزوئلا با چالش‌های عمیق ساختاری مواجه بوده اما مسیر بازگشت آن به چرخه تولید جهانی، به‌ طور کامل مسدود نشده و همچنان مستلزم مجموعه‌ای از اصلاحات و سرمایه‌گذاری‌های هدفمند است.

مزیت‌های بنیادین؛ ذخایر عظیم و زنجیره ارزش فعلی

ونزوئلا بیش از ۳۰۰ میلیون تن ذخیره قطعی بوکسیت و حدود پنج میلیارد تن منابع احتمالی از این ماده معدنی را در اختیار دارد؛ ظرفیتی که می‌تواند تامین پایدار و بلندمدت خوراک صنعت آلومینیوم را تضمین کند. در مقام مقایسه، کشورهای گینه و استرالیا به‌ عنوان بزرگ‌ترین تولیدکنندگان بوکسیت جهان، به‌ ترتیب دارای حدود ۷٫۴ میلیارد تن و نزدیک به دو میلیارد تن منابع احتمالی بوکسیت هستند.

علاوه بر کمیت، کیفیت بوکسیت ونزوئلا نیز مزیتی راهبردی به‌ شمار می‌رود. ترکیب شیمیایی این ماده اولیه امکان فرآوری آن در دماهای پایین‌تر را فراهم می‌کند و به کاهش مصرف انرژی و سود سوزآور منجر می‌شود؛ عاملی که مستقیما هزینه‌های تولید را کاهش می‌دهد.

از سوی دیگر، استخراج بوکسیت در این کشور بدون نیاز به عملیات انفجاری انجام می‌شود و عمق کم لایه‌های پوششی، میزان باطله‌برداری را محدود می‌کند. مهم‌تر از همه، ونزوئلا پیش‌تر تجربه راه‌اندازی یک زنجیره نسبتا کامل بوکسیت-آلومینا-آلومینیوم را در کارنامه خود داشته است.

در همین رابطه، معدن «Los Pijiguaos»، یک واحد فرآوری آلومینا و دو واحد ذوب آلومینیوم با مجموع ظرفیت حدود ۶۱۰ هزار تن در سال، بخشی از این زیرساخت صنعتی بوده‌اند که همگی بر پایه دسترسی به برق از دو نیروگاه برق‌آبی سدهای «Guri» و «Macagua» فعالیت می‌کردند.

در صنایع پایین‌دست نیز شرکت «Sural» در شهر گویانا، زمانی ازجمله تولیدکنندگان مهم مفتول آلومینیومی با قابلیت استفاده در ساخت هادی‌های الکتریکی و صادرکنندگان آن به بازارهای جهانی محسوب می‌شد.

چالش‌های ساختاری؛ زیرساخت فرسوده و بحران انرژی

با وجود این ظرفیت‌ها، صنعت آلومینیوم ونزوئلا امروز تقریبا در وضعیت رکود کامل به سر می‌برد. محدودیت مزمن دسترسی به برق، فرسودگی تجهیزات، نبود سرمایه‌گذاری مستمر و محدودیت‌های ناشی از تحریم‌های بین‌المللی، این صنعت را به حاشیه رانده است.

معدن «Los Pijiguaos» اگرچه از منظر حجم ذخایر در رده معادن مطرح کلاس جهانی قرار می‌گیرد اما برای بازگشت به تولید پایدار، به سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی در استقرار ماشین‌آلات معدنی جدید و همچنین بازسازی سیستم‌های نوار نقاله، حمل‌ونقل ریلی و زیرساخت‌های بندری نیاز دارد.

وضعیت واحد فرآوری آلومینای «Interalumina» وابسته به شرکت «Bauxilum» نیز چندان قابل تعریف نیست. این واحد فرآوری علی‌رغم دسترسی به خوراک باکیفیت داخلی، با مشکلاتی نظیر تجهیزات قدیمی، نگهداری نامطلوب و ناپایداری تامین برق مواجه است.

ناگفته نماند احیای تولید در این بخش، مستلزم نوسازی مدارهای اصلی فرآوری شیمیایی، سیستم‌های مدیریت باطله و سامانه‌های کنترل فرایند خواهد بود.

از سوی دیگر، واحدهای ذوب آلومینیوم ونزوئلا شرایط بحرانی‌تری دارند. در مجتمع ذوب «Alcasa»، دو خط از چهار خط تولید سال‌ها پیش برچیده شده‌اند و دو خط تولید باقی‌مانده نیز عملا هیچ فعالیتی ندارند. کمبود منابع مالی و دسترسی محدود به قطعات و مواد مصرفی بین‌المللی، این واحد ذوب را در وضعیتی نیمه‌‌فعال قرار داده است.

در واحد ذوب «Venalum» که زمانی بزرگ‌ترین واحد ذوب آلومینیوم آمریکای لاتین به‌ شمار می‌رفت نیز ظرفیت تولید به‌ شدت افت کرده است. قطعی‌های مکرر برق، فناوری قدیمی، نارضایتی و اعتراضات کارگری، مشکلات مالی و گلوگاه‌های تامین مواد اولیه، این واحد ذوب را عملا به مرز توقف کامل رسانده‌اند.

منبعی راهبردی در معادلات جدید جهانی

با وجود این شرایط، نباید از جذابیت بالقوه زنجیره بوکسیت-آلومینا-آلومینیوم ونزوئلا غافل شد. در گذشته، شرکت‌های بین‌المللی معتبری همچون شرکت «Alcoa» و «Glencore» در این صنعت حضور داشته‌اند. امروز نیز با توجه به نقش راهبردی آلومینیوم در صنایعی نظیر صنعت دفاعی، انرژی و زیرساخت، منابع بوکسیت ونزوئلا می‌تواند به‌ویژه برای ایالات متحده آمریکا بار دیگر در کانون توجه قرار بگیرد.

پرسش محوری که در این رابطه می‌توان بیان کرد، این است که هزینه واقعی بازسازی صنعت بوکسیت ونزوئلا و رساندن آن به استانداردهای قرن ۲۱ چه میزان خواهد بود؟

به طور کلی آلومینیوم ونزوئلا بیش از آنکه با محدودیت منابع مواجه باشد، با چالش حکمرانی صنعتی، زیرساخت انرژی و جذب سرمایه روبه‌روست. مزیت نسبی این کشور در ذخایر بوکسیت و امکان شکل‌دهی یک زنجیره ارزش یکپارچه، تنها در صورتی بالفعل خواهد شد که هم‌زمان سه متغیر کلیدی «بازسازی پایدار شبکه برق»، «نوسازی فناوری تولید» و «بازتعریف چارچوب تعامل با سرمایه‌گذاران خارجی» مدیریت شود.

در چارچوب تحولات نوین اقتصاد جهانی که امنیت تامین مواد معدنی راهبردی به یکی از اولویت‌های اصلی قدرت‌های اقتصادی بدل شده است، ونزوئلا این ظرفیت را دارد که از موقعیت صرفا دارنده ذخایر معدنی فراتر رفته و به یک تامین‌کننده قابل‌ اعتماد در زنجیره جهانی تبدیل شود؛ البته تحقق این مسیر، مستلزم کاهش معنادار ریسک‌های سیاسی و عملیاتی است. آینده این صنعت نه در بازگشت صرف به ظرفیت‌های گذشته بلکه در هم‌سویی با استانداردهای بهره‌وری، پایداری انرژی و زنجیره‌های تامین قرن ۲۱ رقم خواهد خورد.

در مجموع، صنعت آلومینیوم ونزوئلا بر بستری از مزیت‌های طبیعی کم‌نظیر بنا شده اما سال‌ها غفلت، بحران انرژی و انزوای اقتصادی، این ظرفیت‌ها را بلااستفاده گذاشته است.

احیای این صنعت بدون تزریق سرمایه کلان، بازسازی زیرساخت‌ها و ایجاد ثبات در تامین انرژی ممکن نخواهد بود. با این حال، در فضایی که رقابت ژئوپلیتیکی بر سر مواد معدنی راهبردی رو به تشدید است، صنعت بوکسیت و آلومینیوم ونزوئلا می‌توانند بار دیگر به دارایی‌هایی جذاب در معادلات جهانی تبدیل شوند؛ مشروط بر آنکه اصلاحات ساختاری و اقتصادی لازم با اراده‌ای پایدار دنبال شود.

منبع: فلزات‌آنلاین به نقل از وب‌سایت موسسه Wood Mackenzie