گروه ویژه اقدام مالی علیه پولشویی (Financial Action Task Force on Money Laundering) یک سازمان بین‌المللی است که معیارهایی را برای مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم تعیین می‌کند و اقدامات و سیاست‌هایی را برای شفافیت نظام بانکی و مالی، پیشگیری از پولشویی و مبارزه با آن پیشنهاد می‌دهد.
گروه ویژه اقدام مالی (FATF) چیست؟آيا توصیه‌های گروه ویژه الزام آور است؟
هفت کشور صنعتی یا گروه ۷ این سازمان را در سال ۱۹۸۹ تاسیس کردند. هم اکنون ۳۵ کشور صاحب اقتصادهای بزرگ یا توسعه‌یافته عضو این سازمان هستند. اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس نیز دو سازمان منطقه‌ای عضو گروه ویژه‌اند. اسرائیل و عربستان سعودی هم در این سازمان به عنوان عضو ناظر پذیرفته شده‌اند.
نه گروه منطقه‌ای مبارزه با پولشویی نیز به طور مستقل اما مرتبط با گروه ویژه کار می‌کنند. از جمله یک گروه ویژه اقدام مالی خاورمیانه و شمال آفریقا وجود دارد که به جز ایران، ترکیه، اسرائیل و صحرای غربی همه کشورهای منطقه عضو آن هستند.
اعضای گروه ویژه اقدام مالی سالانه رئیس این سازمان را انتخاب می‌کنند. هم‌اکنون خوان مانوئل وگا سرانو، از مقام‌های قضایی سابق اسپانیا و متخصص در امور مالی، رئیس گروه ویژه است.
گروه ویژه همچنین دبیرخانه‌ای اجرایی دارد که به نظارت و بررسی، ارزیابی ریسک‌ها و تحولات مالی و هماهنگی اقدامات بین‌المللی در خصوص مبارزه با پولشویی می‌پردازد. این سازمان سالانه گزارشی منتشر کرده و می‌گوید کدام کشورها از حیث پولشویی وضعیت نامناسبی دارند.
توصیه‌های گروه ویژه الزام آور است؟
گروه ویژه اقدام مالی در محورهای سیاستگذاری و همکاری ملی و بین‌المللی، جرم‌انگاری پولشویی و مصادره، تامین مالی تروریسم و تولید تسلیحات کشتار جمعی، شفافیت و چارچوب‌های قانونی و همچنین وظایف نهادهای دولتی، قضایی و مالی ۴۰ «توصیه» دارد.
این توصیه‌ها به خودی خود الزام آور نیستند، اما با توجه به جایگاه گروه ویژه اقدام مالی و اینکه کشورهای عضو آن و همچنین نهادهایی مانند «سازمان همکاری و توسعه اقتصادی» (OECD) معیارهای گروه ویژه را برای مبارزه با پولشویی قبول دارند، رعایت یا عدم رعایت آنها مستقیما روی نظام بانکی کشورها تاثیر می‌گذارند.
گروه ویژه اقدام مالی سالانه فهرستی را از کشورهایی که وضعیت نامناسبی از لحاظ پولشویی و تامین مالی تروریسم دارند و باید اقداماتی را انجام دهند منتشر می‌کند. این گروه همچنین کشورهای دیگری را نیز به عنوان کشورهای تحت نظارت معرفی می‌کند.
در سال جاری ایران و کره شمالی به عنوان کشورهایی که باید اقداماتی برای مبارزه با پولشویی انجام دهند معرفی شده‌اند. نه کشور هم، از جمله عراق و افغانستان، در فهرست کشورهای تحت نظارت گروه ویژه هستند.
رابطه ایران و گروه ویژه چیست؟
ایران عضو گروه ویژه اقدام مالی نیست. به غیر از این ایران در گروه ویژه اقدام مالی خاورمیانه و آفریقای شمالی هم عضویت ندارد. از ژوئن ۲۰۱۶ ایران به عنوان عضو ناظر در گروه اروپایی-آسیایی مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم پذیرفته شده است.
گروه ویژه اقدام مالی از سال ۲۰۰۸ به این سو همه ساله در گزارش‌های سالیانه خود نسبت به وضعیت ایران از حیث ریسک بالای پولشویی و تامین مالی تروریسم هشدار داده و از کشورهای عضو خواسته است که تدابیری را علیه ایران اتخاد کنند تا نظام مالی بین‌المللی از ریسک فعالیت‌های پولشویی و تامین تروریسم در امان بمانند.
تصور می‌شود که پس از توافق هسته‌ای توصیه گروه ویژه به اتخاذ اقدامات علیه ایران یکی از دلایل احتیاط بانک‌های خارجی در معامله با ایران بوده باشد.
گروه ویژه در فوریه سال میلادی جاری گفت "به طور استثنایی و ویژه" نگران فعالیت‌های پولشویی و تامین مالی تروریسم در ایران است و از کشورها می‌خواهد اقدامات احتیاطی را علیه ایران به اجرا بگذارند. اما چهار ماه بعد از، یعنی در ماه ژوئن، گروه ویژه اعلام کرد با تعهد ایران به اجرای برخی اقدامات این گروه در عین رعایت احتیاط در معاملات با ایران اقدامات محدودکننده علیه ایران را به مدت یک سال معلق می‌کند.
ایران چه توافقی با گروه ویژه کرده؟
بنا به بیانیه گروه ویژه اقدام مالی ایران اجرای برنامه‌ای را پذیرفته است که در چارچوب آن با مشکلات خود از حیث پولشویی/تامین مالی تروریسم مقابله کند. گروه ویژه گفته است که ایران در اجرای این برنامه از کمک فنی گروه ویژه اقدام مالی هم استفاده می‌کند.
در مقابل پذیرش این برنامه و تعهد سیاسی بالای ایران به اجرایش، گروه ویژه اقدام مالی اعلام کرد اقدامات احتیاطی علیه ایران را یک سال معلق می‌کند.
جزئیات بیشتری از برنامه اجرایی ایران و گروه ویژه اقدام مالی منتشر نشده است و مشخص نیست کدام نهاد یا نهادهای ایرانی چه تعهداتی در این باره داده‌اند.
ولی‌الله سیف، رئیس بانک مرکزی ایران، گفته است توافق اخیر شامل ارائه اطلاعات مشتریان و حساب‌های بانکی به گروه ویژه اقدام مالی نمی‌شود.
