مشکلات صنعت آلومينيوم

باشگاه آلومينيوم -مجموع ظرفيت طرح توليد شمش آلومينيوم جاجرم به 110 هزار تن در سال خواهد رسيد؛ به‌طوري‌كه ظرفيت توليد آن در فاز نخست به 6/36 هزار تن در سال مي‌رسد.

با بهره‌برداري از اين طرح، 500 نفر به‌طور مستقيم و 2500 نفر به‌طور غيرمستقيم به‌كار مشغول خواهند شد.

يكي از مهمترين اهداف ايجاد اين پروژه، بهره‌برداري از حداكثر توان دانش فني مهندسي موجود كشور در ساخت كارخانة آلومينيوم و به‌دنبال آن، بومي‌سازي تدريجي فن‌آوري بوده است.

از اين‌رو، انعقاد قرارداد طراحي و خدمات مهندسي پروژه با يك شركت ايراني، منعقد شده است. هم‌اينك نيز برخي تجهيزات پروژه نظير بدنة ديگ و ... مربوط به سالن احيا، توسط مهندسان داخلي بومي‌سازي در داخل ساخته شده است.

علاوه بر اين، ورق عريض 4400 ميليمتري موردنياز اين پروژه توسط شركت فولاد اكسين براي اولين‌بار در كشور توليد شده است.

حركت در جهت توسعة پايدار و ايجاد قطب سوم آلومينيوم كشور و نيز ايجاد صنايع پايين‌دستي آلومينيوم (نورد و پروفيل) در منطقه، از مهم‌ترين نتايج اجراي اين طرح است.

مطالعات طرح احداث واحد توليد شمش آلومينيوم با توجه به ويژگي‌ها و امكانات موردنياز توليد آلومينا، در سال‌هاي گذشته انجام شده و با توجه به برنامه‌ها و چشم‌انداز 20 سالة اقتصادي كشور، طرح احداث كارخانة آلومينيوم جاجرم در كنار معدن و كارخانة توليد آلوميناي جاجرم به تصويب رسيد.

بر همين اساس، برنامة احداث اين طرح در كناردست كارخانة توليد پودر آلومينا آغاز شد و هم‌اينك فاز نخست به پيشرفت نزديك به 50 درصدي دست يافته است.

طبق آخرين برآوردها، ميزان سرمايه‌گذاري ثابت طرح براي ظرفيت 6/36 هزار تن در سال، به‌صورت ريالي يك‌هزار و 150 ميليارد و 665 ميليون ريال و به‌صورت ارزي 76 ميليون و 400 هزار يورو است.

تفكر، تجسس و تجربه سيستمي انديشه‌گر او را قادر مي‌سازد تا با انتخاب بهترين گزينه در توسعه پايدار، راه پيشرفت اقتصادي و صنعتي شدن آن سيستم مهيا شده و بعنوان يک اهرم قوي و موثر در راه پيشبرد اهداف خود حرکت کند. وقتي صحبت از سرمايه گذاري در صنعت آلومينيوم اوليه مي‌گردد، همواره بايد بر عوامل مواد اوليه ( تامين پودر آلومينا)، انرژي، تکنولوژي ( دانش فني)، حمل و نقل، محيط زيست و نيروي کار ماهر تمرکز کرد.

شاخص اصلي پويايي صنعت آلومينيوم علاوه بر تمرکز بر روي عوامل تعريف شده مذکور، با قابليت ارائه نوآوري در محصول با کيفيت و قابل رقابت از نظر قيمت تعيين مي‌شود وعامل اساسي در تداوم بقاء آن قرار گرفتن در لبه رقابت با بازار جهاني بخصوص کشورهاي حاشيه خليج فارس است. همچنين رشد اقتصادي مداوم و پايدارصنايع آلومينيوم کشور، به سرعت در گسترش صنايع پايين‌دستي آن نيز وابسته و تاثيرپذير است.

انحراف از اهداف و انجام تصميمات غير تخصصي در گسترش صنايع آلومينيوم مذاب دولتي بدون تکميل پروژه هاي نيمه تمام کشوربدليل عدم نقدينگي، بحراني‌ترين مشکل صنعت آلومينيوم مذاب کشور است. بعنوان مثال شرکت آلومينيوم المهدي بعلت قرار گرفتن در منطقه استراتژيکي از نظر انرژ ي، حمل و نقل، محيط زيست، قابليت افزايش فازها ي بيشتري در توليد و بهره‌وري صنعت آلومينيوم اوليه را دارد. ولي هنوز يک فاز آن بطور کامل اتمام نشده و در مشکلات خودش گرفتار است که تصميمات بدون کارشناسي در مناطق ديگر جهت احداث پروژه هاي دولتي توليد آلومينيوم مذاب تعريف مي‌گردد. از قديم گفته اند يک ده آباد به از صد شهر خراب.

همانطور که مي‌دانيم آلومينيوم و آلياژهايش بدليل سبكي، مقاومت بالا در برابر خوردگي، نسبت استحكام به وزن بالا، شكل پذيري با فرايند هاي مختلف توليد، جرقه نزدن و غير مغناطيس بودن، هدايت الکتريکي و حرارتي مناسب، يک فلز استراتژيک محسوب شده و در توليد انواع محصولا ت مورد مصرف در صنايع خودروسازي، هوافضا، حمل و نقل، ساختمان، انتقال برق، بسته بندي، داروئي و غذايي، لوازم خانگي و سيستم هاي نظامي کاربرد استراتژيک دارد. بعنوان مثال حل مشکل سوخت خودروها و کاهش آلايندگي آنها که يک مشکل اساسي درتمامي کشورها است را مي‌توان با افزايش مصرف آلومينيوم در قطعات تعريف شده آنها و در نتيجه کاهش وزن خودروها حل کرد، تدبيري که در سياست صنعت خودروسازي تمامي کشورهاي پيشرفته و در حال توسعه صنعتي، در حال انجام است.

سرمايه گذاري و توسعه پايداردر صنعت آلومينيوم و صنايع پايين‌دستي آن بدليل وابستگي شديد به انرژي، درايران و حوزه خليج فارس توجيه‌پذير مي‌باشد. درواقع از ديدگاه مهندسي متالورژي، آلومينيوم، انرژي منجمد محسوب مي‌گردد و حدود 45 درصد هزينه تمام شده آن مستقيماً به برق وابسته است. بنابراين پروژه‌هاي سرمايه‌گذاري در کشور بايد بسيار کارشناسي و حساب شده به‌دور از هرگونه تصميمات غير تخصصي باشد.

مشکل اساسي توسعه صنايع پايين‌دستي آلومينيوم نيز صدور مجوز احداث کارخانجات جهت توليد محصولي که امکان‌سنجي آن براي عرضه و تقاضا توسط دستگاه‌هاي ذيربط در نظر گرفته نشده و فقط از نگاه پارامتر اشتغال احساسي به آن توجه مي‌شود و در بسياري از موارد هيچگونه توجيه اقتصادي ندارد.

در اين راستا تشکلي از نخبگان صنعت آلومينيوم مي‌توانند بعنوان کارشناسان و مجري خصوصي به کمک کميته هاي تخصصي که ايجاد خواهد کرد به سود تقويت توان توليد ملي صنايع بالادستي و پايين‌دستي آلومينيوم کمک کرده و بعنوان يک بازوي قوي در صنعت آلومينيوم در خدمت وزارت صنايع و سازمانهاي ذيربط باشد.

بطور کلي مشکلات صنعت آلومينيوم از نگاه کاهش بهره‌وري و انحراف از توسعه پايدار اين صنعت مي‌تواند به عوامل بيروني و دروني بشرح ذيل وابسته باشد :

الف ) عوامل دروني:

1-     عدم تثبيت نرخ ارز ونوسانات آن و همچنين عدم نقدينگي مورد نياز

2-     عدم دسترسي به برق با نرخ مناسب توليد

3-     عدم اصلاحات اساسي درقانون کار

4-     بکارنگرفتن مديريت تخصصي

5-     عدم استفاده از نخبگان اجرايي صنعت آلومينيوم

6-     عقب ماندن و بروز نشدن در دانش فني

7-     ميزان غير تخصصي شدن امور در انجام پروژه ها

8-     نبودن چشم انداز با ثبات اجرايي در صنايع پايين دستي آلومينيوم

9-     عدم اجراي برنامه هاي خصوصي سازي به معناي واقعي

ب ) عوامل بيروني:

1-        عدم امکان دستيابي به تکنولوژي مدرن

2-        مشکلات تامين مواد اوليه مانند بوکسيت و پودر آلومينا بخصوص پس از تحريم بين‌المللي

3-        رشد اقتصادي کشور هاي رقيب، حوزه خليج فارس در صنعت آلومينيوم

4-        بالابودن ضريب ريسک سرمايه‌گذاري خارجي در ايران

5-        کارشکني کشورهاي رقيب حوزه خليج‌فارس در تامين مواد اوليه مورد نياز

6-        اخذ تکنولوژي‌هاي قديمي و فاقد دانش فني جديد از کشور چين

شايان ذکر است سرانه مصرف آلومينيوم از پارامترهاي مهم شاخص اقتصادي رشد کشورهاي صنعتي مي‌باشد و بالابودن اين پارامتر ( سرانه مصرف آلومينيوم ) نشانه پيشرفت صنعتي محسوب مي‌گردد.