كنفرانس عربال (Arabal) و صنعت آلومينيوم در خاورميانه

امروزه صنعت آلومينيوم نقش به‌سزايي در اقتصاد منطقة خليج‌فارس ايفا مي‌كند. پنج واحد ذوب اصلي اين منطقه، (دوبال، امال، آلبا، قط-آلوم و صحار) مجموعاً داراي 5/3 ميليون تن توليد در سال مي‌باشند. رشد بخش توليد آلومينيوم در منطقة خليج‌فارس به احداث چندين واحد صنايع پايين‌دستي منجر شده كه كل سرمايه‌گذاري در اين بخش و واحد ذوب، مجموعاً 40 ميليارد دلار برآورد مي‌گردد. با درنظر گرفتن پروژة معادن، 8/10 ميليارد دلار به اين رقم افزوده خواهد شد و از سوي ديگر فاز دوم امال كه در ماه جولاي اعلام شد، 5/4 ميليارد دلار ديگر نيز به اين مجموعه مي‌افزايد.

صنعت آلومينيوم، 12-4 درصد از توليد ناخالص داخلي منطقة خليج‌فارس را به خود اختصاص مي‌دهد. اين صنعت 11 هزار فرصت شغلي مختلف در منطقه به‌وجود آورده است. همچنين ازطريق اين صنعت، 30 هزار فرصت شغلي غيرمستقيم نيز در منطقه ايجاد شده است. با توجه به افزايش 5 درصدي تقاضاي آلومينيوم در سال، منطقة خليج‌فارس نيز مستثني نخواهد بود و لذا به رشد ظرفيت توليد در اين منطقه منجر خواهد شد. هزينة توليد در خليج‌فارس بسيار پايين است و درحال‌حاضر بيشتر واحدهاي ذوب داراي آخرين تكنولوژي توليد و تجهيزات بوده و لذا پيش‌بيني مي‌شود كه در بلندمدت، اين بخش صنعتي درآمد بالايي داشته باشد. به‌نظر مي‌رسد كه تقاضاي بالا از جانب بازار اروپا، ايالات‌متحده و آسيا و همچنين تلاش دولت‌هاي منطقة خليج‌فارس براي اشتغال‌زايي، محرك‌هاي اصلي رشد صنعت آلومينيوم در منطقه باشند. شايان ذكر است كه برسر راه گسترش اين صنعت در منطقة خليج‌فارس مشكلاتي وجود دارد كه نخستين مانع، تأمين آلوميناست.

تمامي واحدهاي ذوب در منطقة خليج‌فارس وابسته به آلوميناي وارداتي هستند. تنها واحد توليد آلومينيوم معادن در عربستان‌سعودي است كه پس از آغاز به توليد، آلوميناي موردنياز خود را تأمين خواهد نمود.

اين رويه، طي چهل سال اخير حاكم بوده و هيچگونه خطري براي اين صنعت محسوب نمي‌گردد. درحال‌حاضر ميزان آلوميناي مورد استفاده در اين منطقه 7 ميليون تن در سال است كه پيش‌بيني مي‌شود به 10 ميليون تن در سال افزايش يابد، لذا تأمين آلومينا در اين پروسه بسيار مهم است. يكي ديگر از پارامترها، تأمين انرژي است و وفور گاز در منطقه نقش به‌سزايي در اين مسأله ايفا مي‌كند.

بسياري از كشورهاي منطقة خليج‌فارس از دريافت گاز اضافي جهت پيشبرد برنامه‌هاي گسترش خود استقبال مي‌كنند و لذا برنامة گسترش در اين واحدها به ظرفيت توليد كنوني اين منطقه خواهد افزود. با توجه به برنامه‌هاي افزايش ظرفيت پيش‌بيني مي‌شود كه ظرفيت توليد در منطقة خليج‌فارس از 5/3 ميليون تن به 5 ميليون تن در سال 2015 و 6 ميليون تن در سال 2020 افزايش يابد. مهم‌ترين واحدهاي توليدي در منطقة خليج‌فارس، صُحار، قط-آلوم، دوبال، امال، آلبا، معادن و اجيپتالوم محسوب مي‌شوند كه در ذيل براي معرفي، مختصري از هركدام آورده شده است:

صُحار:

شركت آلومينيوم صُحار، آخرين دستاورد صنعت آلومينيوم منطقه و نخستين توليدكنندة آلومينيوم در عمان محسوب مي‌گردد. سهامداران اين شركت، سه شركت نفت عمان (40 درصد سهام)، ‌شركت ملي انرژي ابوظبي (40 درصد سهام) و ريوتينتو آلكان (20 درصد سهام) مي‌باشند. صُحار داراي بلندترين تك خط ذوب به طول 2/1 كيلومتر بوده و نخستين واحد ذوب در جهان است كه از تكنولوژي 36AP شركت ريوتينتو آلكان (جهت مصرف بهينة انرژي) استفاده مي‌كند. جريان الكتريكي در خط توليد اين واحد، 360 كيلو آمپر است و 360 هزار تن آلومينيوم با خلوص 1020p و بالاتر توليد مي‌كند. همچنين اين واحد ذوب داراي واحد كربن نيز مي‌باشد و لذا آندهاي مورد استفادة خود را شخصاً توليد مي‌نمايد تا راندمان توليد را بالا ببرد. واحد ريخته‌گري صُحار داراي بالاترين نرخ ريخته‌گري شناخته‌شده با نرخ 27 تن در ساعت است. اين واحد ذوب سه نوع مختلف آلومينيوم توليد مي‌كند: شمش 3/27 كيلوگرمي، شمش (SOW) 700 كيلوگرمي و فلز گرم مذاب براي صنايع پايين‌دستي داخلي. همچنين اين واحد داراي نيروگاه 100 مگاواتي و يك انبار با ظرفيت 75 هزار تن در بندر صُحار جهت دريافت مواد اولية خام و صدور آلومينيوم است.

قط-آلوم:

شركت آلومينيوم قطر يا قط-آلوم حاصل سرمايه‌گذاري مشترك 50/50 ميان شركت نفت قطر و نورسك‌هيدرو بوده كه درحال‌حاضر نخستين فاز آن به ظرفيت 585 هزار تن در سال رسيده است. توليد در اين واحد در دو سالن ذوب با عرض 1150 متر صورت خواهد گرفت. هر سالن ذوب داراي دو رديف 176 سلولي (مجموعاً 352 سلول) بوده كه نهايتاً در نخستين فاز 704 سلول فعال خواهند شد. محصولات قط-آلوم به‌صورت آلياژ ريختگي عرضه مي‌گردند. واحد ريخته‌گري بيلت اكستروژن قط-آلوم ظرفيتي معادل 350 هزار تن خواهد داشت حال آنكه ظرفيت توليد آلياژهاي ريختگي اوليه 275 هزار تن در سال است. اين واحد داراي نيروگاهي به ظرفيت 1350 مگاوات است (كه سوخت آن گاز است) و واحد كربن آن با ظرفيت 300 هزار تن در سال آندهاي خطوط ذوب را تأمين مي‌نمايد.

براساس برنامه‌ريزي صورت‌گرفته، ‌قرار بود اين واحد تا پايان سال 2010 با ظرفيت كامل به توليد بپردازد لكن قطع برق در ماه آگوست سال گذشته به‌همراه تعويق‌هاي تكنيكي توربين‌هاي بخار اين واحد، تكميل آن را به عقب انداخت. در زمان تعريف اين پروژه، دستيابي به ظرفيت 609 هزار تن در سال تا سال 2013 تعريف شد لكن هنوز مسئولين اين شركت در اين رابطه اظهارنظر خاصي نكرده‌اند.

دوبال (دوبي آلومينيوم):

شركت دوبال شركتي كاملاً دولتي است كه در نوامبر 1979 تأسيس شده است. اين كارخانة ذوب يك مگا تني زميني به مساحت 480 هكتار در جبل‌علي بنا شده است. اين واحد شامل نيروگاهي به ظرفيت 2335 مگا‌وات، واحد كربن به ظرفيت 380 هزار تن در سال، واحد ريختگي با ظرفيت 16/1 ميلون تن در سال و يك واحد 30 ميليون گالني تصفية آب دريا مي‌باشد. كه آلومينيوم را به سه شكل توليد مي‌كند: آلياژهاي ريختگي براي كاربرد در صنايع خودروسازي، بيلت اكستروژن براي پروفيل ساختماني، صنعتي، فورجينگ و حمل‌ونقل و آلومينيوم خلوص بالا براي صنايع الكتريكي و صنايع هوا-فضا. اين واحد داراي 1573 سلول احياء است كه در هشت خط ذوب قرار گرفته‌اند. ميانگين درجة خلوص فلز حاصله 8/99 درصد بوده و بالاترين درجة خلوص حاصل‌شده بيش از 98/99 درصد است.

با توجه به نرخ بالاي توليد در اين شركت، دوبال همواره به‌دنبال دستيابي به منابع جديد آلومينا و مواد اوليه است. لذا اين شركت در چهار پروژة بالادستي بوكسيت و آلومينا در برزيل، كامرون، گينه و هند سرمايه‌گذاري كرده است. در دوبال تكنولوژي DX با جريان 370 كيلوآمپر فعال است كه در 40 سلول دوبال واقع در جبل‌علي و 756 سلول فاز 1 امال واقع در ابوظبي، كار گذاشته شده است. اين شركت داراي 50 درصد سهام شركت امارات آلومينيوم (امال) در ابوظبي مي‌باشد.

امال (امارات آلومينيوم):

شركت امال حاصل سرمايه‌گذاري مشترك 50-50 دوبال و شركت توسعة مبادله است. اين پروژه 7/5 ميليارد دلاري در دو فاز ساخته شده كه نخستين فاز توليد آن در ژانوية سال جاري به ظرفيت كامل توليد رسيد. ظرفيت درنظر گرفته‌شده براي اين واحد 750 هزار تن بوده كه در زمان اتمام دومين فاز توليد، ‌ظرفيت امال به 5/1 ميليون تن خواهد رسيد. واحد مزبور در الطويلا واقع شده كه شامل بندر، واحد توليد آند، واحد ريختگي و يك نيروگاه خصوصي 2 هزار مگاوات (با انرژي گاز) است.

اين واحد ذوب شامل 756 ديگ ذوب در دو خط مجزاست. واحد ريخته‌گري امال قادر است بيلت اكستروژن آلومينيوم اوليه، شمش آلومينيوم غيرآلياژي خلوص بالا (ورق)، شمش استاندارد و شمش T شكل در اندازه و شكل‌هاي مختلف توليد كند. محصولات امال نياز صنايع هوا-فضا، خودروسازي، تكنولوژي، ‌بسته‌بندي، صنعت ساختمان و همچنين صنعت قطعات الكترونيكي را تأمين مي‌نمايد.

آلبا (آلومينيوم بحرين):

شركت آلبا فعاليت خود را از سال 1971 آغاز كرد و امروزه بيش از 870 هزار تن آلومينيوم در سال توليد مي‌نمايد. محصولات اين شركت شامل شمش T شكل و استاندارد، بيلت اكستروژن، تختال نورد، شمش پروپرزي و آلومينيوم مذاب است. تقريباً 45 درصد از توليد اين واحد به صنايع پايين‌دستي بحرين، 20 درصد به خاورميانه و 13 درصد به شرق دور ارسال مي‌گردد. مابقي توليد اين شركت به اروپا، ‌آسياي جنوب‌شرقي، ‌هند، آفريقا و آمريكاي‌شمالي صادر مي‌شود. واحد آلبا شامل پنج خط احياء، سه واحد ريخته‌گري، يك واحد كربن، يك واحد كلسيناسيون كك با ظرفيت 600 هزار تن، ‌يك واحد تصفية آب دريا و يك نيروگاه 2200 مگاواتي مي‌باشد.

همچنين اين واحد داراي 15 هكتار زمين شامل 4 هزار اصله درخت، باغ ميوه و سبزيجات و يك رودخانة مصنوعي است. سرمايه‌گذاران آلبا شركت‌هاي بحريني ممتلكات (38/69 درصد سهام)، شركت سرمايه‌گذاري سابيك SABIC (با 62/20 درصد سهام) و سرمايه‌گذاري عام (10 درصد سهام) مي‌باشند.

معادن:

شركت معادن در سال 1997 در عربستان‌سعودي و با هدف توسعة منابع مينرالي اين كشور، شكل گرفت. در ابتدا فعاليت اين شركت تنها در زمينة طلا بود لكن به‌تدريج فعاليت خود را به فسفات و آلومينيوم گسترش داد.

پروژة آلومينيومي تحت‌نظر اين شركت با ارزش 8/10 ميليارد دلار، قراردادي مشترك ميان معادن و آلكواست. پروژة مزبور شامل توسعه، طراحي، ساخت و تأسيس در سايت‌هاي البيضاء و راس‌الخير است. سايت البيضاء شامل معدن بوكسيت 4 ميليون تني بوده حال آنكه راس‌الخير شامل واحد تصفية آلومينا، واحد ذوب آلومينيوم، واحد نورد و تجهيزات مربوطه است.

بوكسيت استخراج‌شده، توسط خط آهن به راس‌الخير منتقل شده و جهت توليد 8/1 ميليون تن آلومينا تصفيه مي‌گردد. اين ميزان آلومينا براي توليد 740 هزار تن آلومينيوم نياز است. واحد نورد داراي ظرفيت نورد گرم 460-250 هزار تن در سال بوده و محصولات عمدة آن ورق و محصولات نهايي براي صنعت قوطي‌سازي و ساير صنايع است. نيروگاه واحد مزبور داراي 2400 مگاوات ظرفيت بوده و دستگاه تقطير آب به ظرفيت 025/1 ميليون مترمكعب در روز در اين پايگاه نصب شده است. اين مجموعه از 1350 مگاوات برق توليدشده در نيروگاه استفاده مي‌كند و مابقي الكتريسيتة توليدشده، صادر خواهد شد. اولين محصول واحد ذوب و نورد در سال 2013 به بازار عرضه مي‌گردد لكن نخستين توليد معدن و واحد تصفيه در سال 2014 آمادة بهره‌برداري خواهد بود. تا سال2014، آلوميناي موردنياز اين واحد، توسط آلكوا تأمين خواهد شد.

اجيپتالوم:

سايت 320 هزار تني اجيپتالوم در نجع حمادي، 120 كيلومتري شمال لاكسور (شمال مصر)، در سال 1975 تأسيس گرديد. اين واحد به سد آسوان و نيروگاه نجع حمادي نزديك بوده و از اين‌دو تغذيه مي‌كند. اين شركت در سال 2010 تكنولوژي خود را از سودربرگ به آند پيش‌پخته تبديل كرد. واحدهاي ذوب، ميله‌سازي، ‌ريخته‌گري، اكستروژن و نورد اين شركت همگي در يك سايت واقع شده‌اند. اين شركت تصميم دارد ظرفيت نورد خود را از 90 هزار تن به 120 هزارتن در سال جاري افزايش دهد. همچنين پروژة جديدي جهت احداث دستگاه نورد 25 هزار تني توليد فويل در اين شركت تعريف شده است.

تقريباً 50 درصد از توليد اجيپتالوم در داخل مصر به‌فروش مي‌رسد. محصولات بيلت، ميله و شمش ريخته‌گري اين شركت بيشترين متقاضي داخلي را دارد. اين واحد در قلب صحرا احداث شده و لذا به‌منظور ايجاد محيطي مناسب براي كارگران، درحدود 4000 دستگاه آپارتمان مدرسه، بيمارستان و سالن ورزشي در آن احداث شده است.