افزایش نرخ ارز طی ماه‌های اخیر و افزایش تورم و نقدینگی موجود در جامعه از مشکلاتی است که این روزها علاوه بر فعالان اقتصادی ذهن بسیاری از مردم را نیز درگیر کرده است چراکه ارز یکی از مولفه‌های مهم اقتصاد به شمار می‌رود.
سبحانی: ارز باید جیره‌بندی شود
مسوولان اقتصادی در راستای کنترل نرخ این مولفه اساسی اقتصاد به اولویت‌بندی و تجدیدنظر در سیستم‌های ارزی اقدام کردند و اگرچه در بدو امر صحبت از راه‌اندازی بازار بورس ارز به میان آمد اما نظرات تغییر کرده و بازار بانکی ارز راه‌اندازی شد.
بر همین اساس حسن سبحانی، استاد اقتصاد دانشگاه تهران با اشاره به کاهش درآمدهای ارزی معتقد است که در این شرایط هدف تولید و واقعیت کمبود ارز است و عقل اقتصادی حکم می‌کند در مواقعی که کمبود داریم به نفع هدف که راه‌اندازی تولید است سهمیه‌بندی و جیره‌بندی صورت بگیرد و در این سهمیه‌بندی مقاصد تولیدی کشور مثل مواداولیه باید در اولویت باشند و البته تامین نیازهای اساسی مردم تا جایی که تولید داخلی لطمه نبیند نیز باید مورد توجه قرار بگیرد.
نماینده سابق مجلس شورای اسلامی همچنین می‌گوید: با مشکل نوسانات در قیمت ارز روبهرو هستیم اما با یک نگاه سیستمی راه‌‌های حل مشکل را باید در حاشیه‌های دور و نزدیک بازار ارز جست‌وجو کنیم که شاید در ظاهر هیچ ربطی به ارز نداشته باشد.
سبحانی به ایسنا گفت: اما اینکه چرا تولید با مشکل روبهرو شده عواملی دارد که قابل شناسایی است. البته به واسطه نوع مواجهه‌‌ای که اقتصاد سیاسی بین‌الملل با کشور ما دارد از آن ناحیه هم دچار مشکل شدیم که خیلی زود آن مشکلات هم خودش را در اقتصاد داخلی نشان داد که اگر بهتر مدیریت می‌شد یا این آثار دیده نمی‌شد یا در زمان‌های دورتری خودش را نشان می‌داد. بنابراین از یک طرف با کاهش عرضه ارز روبهرو هستیم و از سوی دیگر پیش‌بینی اینکه به واسطه عرضه کم در آینده قیمت ارز باز هم افزایش یابد.
کمبود ارز
وی افزود: این پیش‌بینی باعث می‌شود که برخی از افراد که نقدینگی دارند که نمی‌خواهند آن را وارد تولید کنند یا می‌خواهند در زمان کوتاه به سود دست پیدا کنند به تقاضا برای ارز اقدام می‌کنند و افزایش تقاضا در شرایطی که عرضه کاهش پیدا کرده یا اضافه نشده است باعث بالا رفتن قیمت می‌شود بنابراین مشکلات مربوط به تولید و سرمایه‌گذاری علت اصلی بروز چنین وضعیتی است و نوساناتی که به دلیل حضور متقاضیان دنبال سود به وجود آمده علت اصلی‌اش به کمبود تولید برمی‌گردد.
این کارشناس اقتصادی اظهار کرد: رها شدن از این وضعیت در کوتاه‌مدت امکان‌پذیر نیست و آنچه بدیهی است اینکه باید هدف تعیین کنیم و آن کمک به راه‌اندازی تولید باشد. واقعیت این است که ورود ارز به کشور ممکن است نسبت به گذشته با مشکلاتی روبهرو باشد و در نتیجه با کمبود ارز نسبت به زمانی که مشکل تحریم فروش نفت را نداشتیم روبهرو شویم.
وی گفت: بنابراین «هدف» تولید و «واقعیت» کمبود ارز است و عقل اقتصادی حکم می‌کند در مواقعی که کمبود داریم به نفع هدف که راه‌اندازی تولید است سهمیه‌بندی و جیره‌بندی صورت بگیرد و در این سهمیه‌بندی مقاصد تولیدی کشور مثل مواد اولیه باید در اولویت باشند و البته تامین نیازهای اساسی مردم تا جایی که تولید داخلی لطمه نبیند نیز باید مورد توجه قرار بگیرد.
سبحانی افزود: سیاست ارزی باید این باشد و در این صورت منابع ارزی کشور پاسخگوی نیازهای اینچنینی است و ممکن است در کنار این سیاست بازار سیاه ارز به وجود بیاید که به طور بدیهی دارای هزینه‌هایی است و ما آن را نمی‌پسندیم اما شرایط ما عادی نیست که بخواهیم هم به تولید بپردازیم و هم منابع کم را مدیریت کنیم و هیچ هزینه‌ای نپردازیم.
سیاست ارزی دولت
سبحانی گفت: اصولا اقتصاد دانشی است که بر اساس آن برای به دست آوردن چیزی باید چیز دیگری را از دست داد و مهم این است که آنچه به دست می‌آید ارزشش باید بیشتر باشد بنابراین باید دولت کاری را که منفعت بیشتری دارد انجام دهد و در کنار آن اگر تبعات منفی ایجاد شد سعی کند آنها را به حداقل برساند، این تبعات هیچ‌گاه به صفر نخواهند رسید اما نباید صفر نشدن عوارض منفی فشاری را به وجود بیاورد که هدف اصلی که تولید است تحت‌الشعاع قرار بگیرد.
نماینده سابق مجلس شورای اسلامی بیان کرد:دولت باید یک سیاست ارزی مبتنی بر استدلال داشته باشد و اینکه چه چیزهایی باید حذف شود را کسانی که از نزدیک با مسایل آشنا هستند باید تشخیص دهند.
وی افزود: اما بورس ارز به این معناست که کسانی بیایند و ارزهایشان را در بازاری عرضه کنند و متقاضیان برای به دست آوردن آن ارزها با هم رقابت کنند. دارنده ارز که دولت یا بخش‌خصوصی است ارز را در اختیار کسانی قرار می‌دهد که بیشترین پیشنهاد را می‌دهند.
این اقتصاددان گفت: اما شرایط فعلی ما داد می‌زند که این امر باعث افزایش قیمت‌‌ها می‌شود زیرا امروز با مشکل تقاضا روبهرو نیستم و مشکل عرضه است. در واقع افرادی که ارز دارند برای فروش آن با مشکل روبهرو نیستند و می‌توانند از طریق بازار آزاد یا صرافی‌ها اقدام کنند. در واقع با راه‌اندازی این بازار اندکی مسایل شفاف‌تر می‌شود اما عرضه و تقاضا نامتعادل‌تر می‌شود بنابراین چنین سیاستی درست نخواهد بود.
سبحانی درخصوص راه‌اندازی مرکز مبادلات ارزی گفت: معنای این بازار این است که دولت در آشفته بازار آزاد ارز می‌خواهد ارزهایش را با قیمت بالاتری به فروش برساند و درآمد بیشتری کسب کند.وی اظهار کرد: اقتصاد ایران امروز باید دنبال قیمت معطوف به سیاست افزایش تولید باشد چراکه قیمت واقعی تولید را افزایش نمی‌دهد، من فکر می‌کنم برخی مسوولان اقتصادی متاثر از ذهنیت برخی اقتصاد خوانده‌هایی هستند که همواره از روی کتاب درسی‌شان صحبت می‌کنند و کاری به تغییر شرایط کشور ندارند این در حالی است که آنچه در کتاب درسی آمده برای یک شرایط متعادل است و زمانی که شرایط اقتصاد تغییر می‌کند نمی‌توان قاعده‌های عادی را اعمال کرد بنابراین صحبت از نرخ واقعی ارز صحبتی کاملا بلاموضوع است که بدون توجه به شرایط کشور گفته می‌شود و در واقع رافع مشکلات نیست.
کنترل نقدینگی
سبحانی در پاسخ به سوالی در خصوص اینکه برای کنترل نقدینگی چه باید کرد، گفت: در تئوری می‌توان گفت که این سرمایه‌‌ها باید به سمت تولید هدایت شود اما هدایت سرمایه به سمت تولید در سرزمینی که عده‌ای متوجه شدند از طریق تجارت و سپرده‌گذاری در بانک‌ها و بدون زحمت کم را زیاد کردن کار مشکلی است. اکنون تولید شرایطی را تجربه می‌کند که هم زحمت آن زیاد است و هم نرخ سود در همه بخش‌ها زیاد نیست.
وی افزود: این در حالی است که اگر کسی مبلغ کمی پول داشته باشد با سپرده‌گذاری در بانک می‌تواند حداقل 20 درصد سود بگیرد. در این وضعیت دعوت به اینکه باید تولید را راه انداخت به نصیحتی می‌ماند که به آن رغبتی وجود ندارد مگر اینکه مردم در یک بازه زمانی توجیه شوند که چه مشکلاتی در حال ایجاد شدن است آنگاه پس از جلب همکاری مردم می‌توان همه کار انجام داد.
راهکار برون رفت از مشکلات
سبحانی در پایان خاطرنشان کرد: دولت باید در مورد بودجه انقباضی عمل کند به عبارت دیگر دولت و مجلس باید قانون بودجه 91 را اصلاح کنند زیرا قانون برای زمانی تدوین شده که درآمدهای نفتی شرایط مناسب‌تری داشت بنابراین باید هزینه‌ها کاهش یابد به عبارت دیگر خرج دولت تا جای ممکن باید کم شود، از سوی دیگر سیاست ارزی و پولی باید تولید را هدف قرار دهد و در این شرایط خاص تصمیمات خاص اتخاذ کرد.
