در نشست تعاملي صنعت آلومينيوم چه گذشت؟

بازار و صنعت آلومينيوم و معضلات آن در نگاه مديرعامل ايرالکو

در بخش نخست اين گفت‌و‌گو پاي صحبت مديرعامل شرکت ايرالکو مي‌نشينيم.

آيا نوسان قيمت آلومينيوم کمتر از ساير فلزات در بازار داخلي است؟

پورعطار: بازار داخل، جدا از ساير بازار‌ها نيست. بازار داخل متأثر از دو متغير است. اول اينکه قيمت‌هاي جهاني فلزات که عمدتاً در بورس‌فلزات‌لندن و بورس شانگهاي مبادله و تعيين قيمت مي‌شود.دوم اينکه ناشي از نوسانات اقتصاد داخل است. به‌گونه‌اي‌که در دوره‌اي که اقتصاد کشور با رشد يا رکود مواجه است بازار آلومينيوم تأثيرپذير است. اما اگر اين دو متغير را در قالب يک فرمول و معادله دومجهولي قرار دهيم چندان تفاوت معناداري بين نوسانات قيمت در داخل با خارج مشاهده نخواهد شد و تا حدود زيادي هم‌خواني دارد.

يکي از بحث‌هايي که در قيمت‌گذاري مطرح مي‌شود اين است که اگر ما ملاک قيمت‌گذاري را براساس متغير‌هاي داخلي قرار دهيم، تعيين قيمت در بورس کالا مطرح مي‌شود و همچنين انتقاداتي که درمورد هزينة‌ پريميوم وجود دارد اين است که گفته مي‌شود پريميوم آمريکا 75 دلار است اما پريميومي که در بورس کالا محاسبه مي‌شود براساس شنيده‌ها 250 دلار است. آيا اين درست است؟ براي چه عياري است؟

پورعطار: وقتي مي‌خواهيد بازار داخل را با قيمت‌هاي جهاني و بازارهاي خارجي مقايسه کنيد، دو عامل بايد در شرايط يکسان قرار داشته باشند. از اين‌رو يکي از روش‌هاي صحيح مقايسة فلزات با هم است. در شرايطي‌که در بازار داخل قيمت ارز واقعي باشد، مستقيماً روي توليد اقتصادي تأثيرگذار خواهد بود. از سوي ديگر در شرايطي که فولاد کشور از مزيت سنگ‌آهن داخلي برخوردار است، تعرفة 15 درصدي براي آن اختصاص يافته و اين تعرفه به صنايع پايين‌دستي تعميم داده مي‌شود اين درحالي است که براي صنعت آلومينيوم هيچ‌گونه تعرفه‌اي تاکنون وضع نشده است. اينکه گفته مي‌شود با وضع پريميوم 250 دلاري صادرات نابود مي‌شود، ديدگاهي کاملاً اشتباه است، براي جلوگيري از تعطيلي تعدادي کارگاه‌ که نمي‌شود تعرفه براي صنعت آلومينيوم وضع نشود، از سوي ديگر هم برخي معتقدند پريميوم کاهش يابد تا کارگاه‌هاي 10 نفره بتوانند به توليد خود ادامه دهند. اين امر بزرگترين فاجعه‌اي است که صنعت آلومينيوم کشور را به‌شدت به چالش کشيده و موجب شده از رقبايمان در حاشية خليج‌فارس عقب بمانيم. ايرالکو، نخستين توليدکنندة آلومينيوم در ايران و خاورميانه بوده است. درحال‌حاضر نيز کارخانة توليد آلومينيوم در اراک نخستين واحد توليد آلومينيوم در خاورميانه است به‌گونه‌اي‌که امروز نزديک به 50 سال از تأسيس شرکت آلومينيوم ايران مي‌گذرد. 50 سال هم نه از رانت مواد اوليه و مزيت مادة اوليه داخل چندان برخوردار بوده و نه از حمايت‌هاي آنچناني که از ساير فلزات مي‌شود. 50 سال روي پاي خودش ايستاده است.

بنابراين در اين شرايط ما بيشتر مي‌توانيم منتظر کاهش پريميوم باشيم؟

پورعطار: نه اين ربطي به کاهش پريميوم ندارد، تا زماني‌که تعرفه تعيين نشود، دست‌گذاشتن روي پريميوم هدف‌گيري صنعت ملي آلومينيوم است.

طي سال گذشته با سنديکا توافق کرديم که در شرايط رکود حاکم، همانند فولادي‌ها يک مدل از نظام تعرفه‌اي براي عبور از گذر سخت رکود بازار که چيني‌ها به‌علت کاهش رشد اقتصادي خود با اعمال دامپينگ براي بازاري مانند بازار آمريکا و اروپا هدف‌گذاري کرده بودند نيز در صنعت آلومينيوم با محوريت سنديکا بررسي و پيشنهاد شود، اما محقق نشد.

درخصوص پريميوم حرفي ندارم، سوالم اين است که اگر ميزان پريميوم درحال‌حاضر بالا است؟ چرا به‌راحتي نمي‌رويد شمش ارزان با قيمت مناسب از خارج وارد و به محصول با ارزش‌افزوده بالاتر تبديل کنيد تا از توليدکننده هم نخريد. چرا بايد گران بخريد وقتي که تعرفه‌اي براي واردات شمش آلومينيوم وجود ندارد، بنابر اين بايد اين پارادوکس را جواب بدهيد که چرا نمي‌رويد شمش آلومينيوم را وارد کرده و محصولي با ارزش‌افزودة بالاتر توليد کنيد و رقابتي صادر کنيد!

به اذعان مسئولان جاجرم از زماني‌که شرکت ايرالکو را تحويل گرفتيم، براساس فرمولي که از نالکوي هند به‌عنوان توليدکنندة اصلي برنده شديم، يک قرارداد بستيم و به‌صورت پيوسته از جاجرم پودر آلومينا را براساس قراردادي که داشتيم با اندکي قيمت بالاتر خريديم تا توليد داخل تقويت شود، مهم‌تر از آن 50 ميليارد تومان هم در اين دورة سخت از بدهي‌هاي سنواتي‌شان را پرداخت کرديم.

نکتة ديگر اينکه بايد براي بهينه‌سازي و نوسازي بنگاه‌ها راهکاري اساسي اتخاذ شود. درحال‌حاضر خطوط قديمي ايرالکو از مدار خارج شده به‌علت چالش‌هاي موجود شرکت در زمينة محيط زيست برنامه‌اي جامع ارائه داديم که امروز که خدمت شما هستم تمام سازمان‌ها و نهاد‌هايي که با ما نزاع داشتند هم‌اکنون در تعامل هستند. ما بدون تبليغات 6 ماه پيش يک خط از سه خط قديمي را کاملاً بهينه‌سازي کرديم به‌گونه‌‌اي‌که در 30 روز اخير نصف خط 4 ايرالکو را از مدار خارج کرديم. با بهينه‌سازي انجام‌شده مصرف انرژي شرکت 15 درصد کاهش يافت و همچنين به لحاظ اقتصادي ميزان مصرف برق خطوط نيز با کاهش 15 درصدي مواجه شد و 5 درصد توليد هر ديگ افزايش يافت و همچنين 8 درصد پرت مواد اوليه کاهش پيدا کرد که تمام اين عوامل روي قيمت تمام‌شده تأثير بسزايي داشته است.

درحال‌حاضر به يک مطالبة جدي رسيديم که آن‌هم بررسي شيوة قيمت‌گذاري آلومينيوم در سنديکا است؟

پورعطار: ما نبايد تمام نيازهايمان را از همديگر بخواهيم البته به‌عنوان دو طرف يک بازار (عرضه‌کننده و متقاضي) قطعاً بايد نيازهاي همديگر را برآورده ‌کنيم. اما نکتة اصلي مطالبه يک صنعت است.بنابراين به‌عنوان يکي از بزرگ‌ترين واحدهاي توليد‌کنندة آلومينيوم در کشور خواستار آن هستم که جايگاه سنديکاي آلومينيوم تقويت شود. اميد است که از ظرفيت سنديکا به‌طور کامل استفاده شود و بتوان با جمع‌بندي و توافق آرا به نظراتي درست و کارشناسي دست يابيم تا از تصميم‌گيران، تصميمات ساخته‌شده‌ خودمان را در راستاي حمايت از صنعت آلومينيوم کشور مطالبه کنيم. چراکه درصورت حمايت از واحدهاي بزرگ آلومينيوم در کشور صنايع پايين‌دستي به هيچ حمايتي نياز نخواهند داشت.

بازار و صنعت آلومينيوم از نگاه صنايع پايين‌دستي

در بخش دوم اين گفت‌وگو پاي صحبت بخش‌هاي پايين‌دستي صنعت آلومينيوم نشستيم تا وضعيت اين صنعت را از نگاه بخش‌هاي مصرف‌کنندة فلز آلومينيوم بررسي کنيم، آريا صادق نيت‌حقيقي عضو هيأت‌مديره و دبيرکل سنديکاي آلومينيوم و هوشنگ گودرزي رئيس هيأت‌مديره سنديکاي آلومينيوم ميهمان اين گفت‌وگو بودند:

هم‌اکنون شرايط بازار داخلي و شيوة قيمت‌گذاري‌ها را چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟

حقيقي: هم‌اکنون قيمت‌گذاري بر مبناي قيمت‌هاي جهاني صورت گرفته يعني بهاي دلار در بازار داخلي در کنار متوسط هفتة قبل قيمت جهاني آلومينيوم در بورس‌فلزات‌لندن موردتوجه قرار مي‌گيرد که به‌صورت کلي اين چارچوب مي‌تواند قابل پذيرش باشد، اما درمورد هزينة پريميوم نيز بايد همچون شرايط جهاني عمل کنيم. در سال‌هاي قبل هزينة پريميوم رقمي نزديک به 400دلار در هر تن را نيز تجربه کرده بود ولي هم‌اکنون در بازارهاي جهاني کمتر از 100 دلار در هر تن مورد محاسبه قرار مي‌گيرد. وقتي هزينه‌هاي جهاني پريميوم تغيير مي‌کند، اين انتظار وجود دارد که هزينه‌هاي داخلي پريميوم نيز تغيير کند. هم‌اکنون محصولات وارداتي که از پريميوم جهاني تبعيت مي‌کند، گاهي ارزان‌تر از قيمت‌هاي بازار داخلي مورد معامله قرار گرفته و از طرف ديگر، بالابودن هزينة پريميوم داخلي مصنوعات توليدشده از آلومينيوم باعث شد تا صنايع پايين‌دستي و مصرف‌کنندة آلومينيوم بخش بزرگي از بازارهاي صادراتي خود را به‌دليل قيمت تمام‌شده بالاتر به نسبت رقباي منطقه‌اي و حتي بين‌المللي، از دست بدهند که ضربة بزرگي براي اين صنعت به‌شمار مي‌رفت.

با توجه به اين شرايط، وضعيت بازارهاي صادراتي محصولات توليدشده از آلومينيوم چگونه است؟

حقيقي: البته در کنار بالابودن هزينة مواد اوليه، نرخ بالاي بهره بانکي و افزايش هزينة تأمين سرمايه در گردش نيز به مشکلات دامن زد، هرچند که برخي مباحث مربوط به تعرفة واردات مصنوعات ساخته‌شده آلومينيومي به کشور در کنار عدم حمايت‌هاي تعرفه‌اي يا حمايت‌هاي مختلف از صادرات نيز مشکلات مضاعفي را براي ما به‌همراه داشت. زماني 90 درصد صادرات مصنوعات آلومينيومي کشور به بازار عراق صورت مي‌گرفت که البته هزينة پريميوم در اينجا براي ما بسيار مهم بوده و عاملي محدود‌کننده به‌شمار رفته است مثلاً درمورد کابل تفاوت هزينه پريميوم داخلي درمقايسه با رقباي منطقه‌اي تأثير منفي بزرگي براي ما به‌جاي گذاشت. هم‌اکنون در بازارهاي منطقه‌اي مثلاً بازار عراق رقابت تنگاتنگي در جريان است و هر يک دلار تفاوت بهاي تمام‌شده يا قيمت فروش، تأثير بسياري در رقابت‌ها به‌جاي گذاشته است، البته رکود در بازارهاي مختلف جهاني نيز به وخامت اوضاع دامن زده تا جايي‌که مثلاً در بازار عراق با هجوم تجار از کشورهاي مختلف مخصوصاٌ ترکيه رو‌به‌رو هستيم که تجميع اين موارد در کل باعث شد تا دست صنعت آلومينيوم ايران از اين بازار مهم کوتاه شود. هم‌اکنون صنايع پايين‌دستي در صنعت آلومينيوم از واحدهايي با 10 نفر کارگر تا چند صد نفر پرسنل مشغول فعاليت هستند.

اهميت صنعت آلومينيوم و شرايط تجاري آن چگونه است؟

گودرزي: اهميت صنعت آلومينيوم در کشور ما غيرقابل کتمان و حتي غيرقابل انتقاد است حتي برخي از صنايع دفاعي نيز در کشورهاي مختلف به اين صنعت وابستگي دارند، البته بدنة صنعت آلومينيوم هميشه يکي است يعني بخش‌هاي بالادستي و پايين‌دستي در تعامل با يکديگر فعاليت مي‌کنند، هرچند که بخشي از مواد اوليه مورداستفاده، ازطريق واردات تأمين مي‌شود.هم‌اکنون بخش بزرگي از توليد مواد اوليه در کشور به‌صورت خام صادر‌شده، هرچند که تغذية بازار داخلي نيز از همين مواد اوليه توليد داخل تأمين مي‌شود. بايد به صراحت بازار اصلي مصرف آلومينيوم واحدهاي بزرگ را بازار داخلي به‌شمار آوريم زيرا شرکت‌هاي بزرگ اگر مي‌توانستند، شايد تمامي توليدات خود را صادر مي‌کردند که تاکنون و به‌رغم بسياري از انتقادات، چنين رخدادي به ثبت نرسيده است. شايد ارتباط با هندي‌ها به ما آموخته باشد که با واسطه‌ها وارد داد‌و‌ستد تجاري شويم که همين مطلب باعث شده بود تا قيمت‌ها در بازار داخلي بعضاً کمتر از قيمت‌هاي بورس کالا باشد که نشان مي‌دهد منافع صنايع بالادستي و پايين‌دستي، توأمان درحال تهديدشدن است.برخي مشکلات باعث شده تا براي برخي معاملات تخفيفات بيشتري اعمال شود و يا فروش‌هاي اعتباري نيز در برخي اوقات به بدنه صنعت ضربه بزند که به‌نظر مي‌رسد اين شرايط درحال بهبودي سريع است.

بازهم مي‌توان به بحث جايگاه دولت اشاره کرد. به‌نظر من هم‌اکنون يک استاندارد دوگانه‌اي در صنايع کشور درحال خودنمايي است صادرات مواد خام چندان هم جالب نيست، هرچند که شايد در زمان تحريم وضعيت به‌گونه‌اي ديگر بود، اما هم‌اکنون و در دوراني موسوم به پسابرجام شرايط تغيير کرده است.متأسفانه در پاره‌اي از اوقات شرکت‌هاي توليدکنندة آلومينيوم زيان مي‌دادند که بايد ريشه‌يابي شود که چرا چنين رخدادي به‌وقوع پيوسته است. ساده‌ترين دليل اين وضعيت را بايد در عدم حمايت‌هاي جانبي دولت از اين صنعت جست‌وجو کرد که همين وضعيت يعني عدم حمايت‌هاي دولتي شايد دليل اختلافات بين صنايع بالادستي و پايين‌دستي بوده است، هرچند که هم‌اکنون اين اختلافات پيشين بهبودي جدي يافته است. بازهم تأکيد مي‌کنم براي قدرت‌گرفتن صنعت آلومينيوم دولت بايد شرايطي مشابه وضعيت جهاني را براي اين صنعت ايجاد کند تا بتوانند با قيمت مناسب توليد کرده و به قيمت‌هاي جهاني، توليدات خود را به‌فروش برسانند. به‌عنوان مثال بايد بخشي از هزينه‌هاي اشتغال براي صنايع بالادستي را دولت براي آنها فراهم کند، يعني به‌دليل اشتغال‌زايي بالاي صنايع بالادستي بخشي از هزينة آن‌را دولت فراهم کند. عملکردي که در برخي کشورها اجرايي مي‌شود. در بازار داخلي به‌جز بحث پريميوم که به آن پرداخته شده، عدم تزريق مستمر مواد اوليه به بازار داخلي و مخصوصاً استفاده از واسطه‌ها باعث شده تا شرايط مطلوبي در بازار حاکم نبوده، مواد اوليه با قيمت‌هاي بالاتري به‌دست مصرف‌کنندة نهايي رسيده و درنهايت قيمت تمام‌شده براي صنايع بالادستي و پايين‌دستي توأمان افزايش يابد يعني همه متضرر شوند.

وضعيت تعامل بخش‌هاي مختلف اين صنعت با يکديگر چگونه است؟

حقيقي: ازنظر ما به‌عنوان سنديکاي آلومينيوم يا بخش‌هاي مختلف اين صنعت، ما تمامي اين صنعت را يکپارچه مي‌بينيم يعني از معدن جاجرم که بيش از 30 درصد نياز داخلي را تأمين نمي‌کند تا شرکتي همچون ايرالکو که شايد مهمترين عرضه‌کننده در بورس کالا باشد تا توليدکننده در صنايع تکميلي آلومينيوم، همگي در يک جبهه و موضع هستيم و اين انتظار وجود دارد که به کل اين صنعت نيز اين‌گونه نگريسته شود. به‌عنوان نمونه عرضه در بازار داخلي با قيمت بالاتر و عرضه صادراتي به بازار ترکيه با هزينه پريميومي بسيار کمتر مطلبي است که به کل اين صنعت ضربه وارد خواهد کرد. در هر حال انتقاداتي به عملکرد ايرالکو وارد بوده است ولي ما تمايلي نداريم تا اين قبيل بحث‌هاي کارشناسي را به‌صورت شخصي و حتي صنفي پيگيري کنيم چون معتقديم که منافع کل صنعت آلومينيوم در يک چارچوب کلي مي‌گنجد.

براي بهبود مشکلات اين صنعت چه اقداماتي صورت گرفته است؟

حقيقي: بررسي مشکلات صنعت آلومينيوم به داور نياز ندارد. اگر بتوانيم سنديکاي توليدکنندگان آلومينيوم را به جايگاه اصلي آن برسانيم مي‌توانيم گام‌هاي بزرگي را براي رفع مشکلات موجود در صنعت آلومينيوم برداريم. هم‌اکنون سنديکاي آلومينيوم به افرادي با بضاعت بيشتري نياز دارد تا بتواند گام‌هاي بلندتري بردارد. بنابراين به حضور فعال‌تر صنايع بالادستي در سنديکاي آلومينيوم نياز خواهيم داشت. درصورت ايجاد اين قبيل روابط کاري و حتي صنفي، مي‌توانيم مطالبات برنامه‌ريزي شده بسياري را با انسجامي بيشتر از دولت طلب کنيم. حتي درخصوص تأمين نياز واحدهاي بالادستي مخصوصاً تأمين آلومينا براي ايرالکو مشخصاً ازطريق سنديکا در نامه‌اي از آقاي سيف رئيس‌کل بانک مرکزي، تأمين ابزارهايي براي انتقال وجوه ارزي واردات مواد اوليه را خواستار شديم. در هر حال فعاليت بيشتر ايرالکو هم‌اکنون به يک بازي برد–برد براي کشور تبديل شده زيرا از يک‌سو صنعت آلومينيوم رونق گرفته و از سوي ديگر منابع ارزي ايران در هند آزاد شده و وارد نقل‌وانتقالات اقتصادي مي‌شود.

به‌عنوان صحبت پاياني اگر بحثي باقي‌مانده است بفرماييد.

حقيقي: ما مطالبات صنفي خود را از يکديگر طلب نمي‌کنيم زيرا همگي اعضا يک پيکر هستيم و با انسجام ايجادشده، مي‌توانيم مطالبات صنعت آلومينيوم را با قدرت بيشتري پيگيري کنيم که چنين رويکردي هم‌اکنون شکل گرفته است.