جنگ جدید بر سر فولاد و آلومینیوم
آیا آمریکا در حال بازنویسی نقشه صنعتی آمریکای شمالی است؟
باشگاه آلومینیوم- در نگاه نخست، مذاکرات اخیر آمریکا و مکزیک درباره توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی شاید صرفاً یک اختلاف اقتصادی میان دو شریک تجاری بزرگ به نظر برسد؛ اما در واقعیت، موضوع بسیار فراتر از تعرفه‌های فولاد و آلومینیوم است. آنچه امروز در واشنگتن و مکزیکوسیتی در حال شکل‌گیری است، بخشی از رقابت گسترده آمریکا برای بازسازی زنجیره‌های تامین صنعتی و کاهش وابستگی به تولیدکنندگان خارجی به شمار می‌رود؛ رقابتی که می‌تواند آینده صنایع فولاد، آلومینیوم، خودرو و حتی فناوری را در آمریکای شمالی تغییر دهد.
به گزارش باشگاه آلومینیوم، آمریکا و مکزیک نخستین دور مذاکرات بازنگری توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی (USMCA) را در حالی به پایان رسانده‌اند که موضوع فولاد، آلومینیوم و صنعت خودرو به مهم‌ترین محور گفت‌وگوها تبدیل شده است. هرچند دو طرف از ادامه مذاکرات در ماه‌های آینده خبر داده‌اند، اما اختلاف دیدگاه‌ها درباره نحوه مدیریت زنجیره تامین منطقه همچنان پابرجاست.
در دهه‌های گذشته، سیاست اقتصادی آمریکا بر توسعه تجارت آزاد و انتقال بخشی از ظرفیت‌های تولیدی به کشورهایی با هزینه پایین‌تر متمرکز بود. مکزیک یکی از مهم‌ترین برندگان این روند محسوب می‌شد. بسیاری از شرکت‌های آمریکایی خطوط تولید خود را به مکزیک منتقل کردند و زنجیره‌ای گسترده از صنایع فولاد، آلومینیوم، قطعه‌سازی و خودرو در این کشور شکل گرفت.
اما شرایط طی سال‌های اخیر تغییر کرده است. همه‌گیری کرونا، بحران زنجیره تامین، تنش‌های ژئوپلیتیکی و رقابت فزاینده با چین باعث شد دولت آمریکا نگاه تازه‌ای به امنیت صنعتی پیدا کند. اکنون واشنگتن معتقد است وابستگی بیش از حد به تولید خارجی می‌تواند اقتصاد این کشور را در برابر بحران‌های آینده آسیب‌پذیر کند.
به همین دلیل سیاست‌گذاران آمریکایی در تلاش هستند بخشی از ظرفیت‌های صنعتی را به داخل کشور بازگردانند؛ فرآیندی که در ادبیات اقتصادی از آن با عنوان «بازگشت تولید» یا Reshoring یاد می‌شود.
فولاد و آلومینیوم؛ قلب تپنده صنعت آمریکای شمالی
اگرچه فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی بخش مهمی از اقتصاد امروز را تشکیل می‌دهند، اما صنایع پایه همچنان ستون اصلی تولید صنعتی به شمار می‌روند. فولاد و آلومینیوم دو ماده حیاتی برای ساخت خودرو، ماشین‌آلات، تجهیزات انرژی، صنایع دفاعی و زیرساخت‌های عمرانی هستند.
آمریکا سالانه بیش از ۸۰ میلیون تن فولاد خام و حدود ۴ میلیون تن آلومینیوم اولیه تولید می‌کند، اما همچنان برای تامین بخشی از نیاز صنایع خود به واردات وابسته است. در مقابل، مکزیک به یکی از مهم‌ترین بازیگران زنجیره صنعتی آمریکای شمالی تبدیل شده است. این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳.۷ میلیون تن فولاد خام تولید کرد و پس از برزیل، دومین تولیدکننده بزرگ فولاد آمریکای لاتین محسوب می‌شود. ظرفیت اسمی صنعت فولاد مکزیک نیز حدود ۳۰ میلیون تن در سال برآورد می‌شود که نشان‌دهنده ظرفیت بالای توسعه این صنعت است.
اگرچه مکزیک در حوزه تولید آلومینیوم اولیه جایگاه بزرگی در جهان ندارد و تولید این فلز در این کشور کمتر از ۵۰ هزار تن در سال برآورد می‌شود، اما در بخش فرآوری آلومینیوم، تولید قطعات صنعتی، اکستروژن، نورد و صنایع وابسته به خودرو نقش مهمی ایفا می‌کند. بخش قابل توجهی از آلومینیوم مصرفی صنایع مکزیک از آمریکا و کانادا تامین می‌شود و پس از تبدیل به قطعات صنعتی و خودرو، دوباره به بازار آمریکای شمالی بازمی‌گردد.
اهمیت مکزیک برای اقتصاد صنعتی آمریکا تنها به فولاد و آلومینیوم محدود نمی‌شود. این کشور سالانه بیش از ۳.۵ میلیون دستگاه خودرو تولید می‌کند و یکی از بزرگ‌ترین مراکز خودروسازی جهان به شمار می‌رود. بخش عمده این تولیدات نیز راهی بازار آمریکا می‌شود. به همین دلیل هرگونه تغییر در قوانین تجارت فولاد، آلومینیوم و قطعات خودرو می‌تواند به طور مستقیم بر هزینه تولید، رقابت‌پذیری صنایع و زنجیره تامین منطقه اثر بگذارد.
همین وابستگی متقابل باعث شده هرگونه تغییر در قوانین تجاری تاثیر مستقیمی بر صنایع دو طرف داشته باشد.
اگر بخواهیم مهم‌ترین دلیل حساسیت آمریکا نسبت به فولاد و آلومینیوم را شناسایی کنیم، باید به صنعت خودرو اشاره کنیم. امروزه یک خودرو ممکن است چندین بار بین کارخانه‌های آمریکا، مکزیک و کانادا جابه‌جا شود تا فرآیند تولید آن تکمیل شود.
بدنه خودرو از فولاد و آلومینیوم ساخته می‌شود، قطعات در کشورهای مختلف تولید می‌شوند و مونتاژ نهایی نیز ممکن است در نقطه‌ای دیگر انجام گیرد. این ساختار پیچیده طی سه دهه گذشته باعث کاهش هزینه تولید شده است.
اما واشنگتن اکنون به دنبال تغییر این معادله است. پیشنهاد افزایش سهم محتوای آمریکای شمالی در خودروها و الزام به استفاده بیشتر از قطعات ساخت آمریکا نشان می‌دهد دولت این کشور به دنبال تقویت تولید داخلی و کاهش وابستگی به زنجیره‌های خارجی است.
در صورت اجرای این سیاست‌ها، مصرف فولاد و آلومینیوم تولیدشده در آمریکا افزایش خواهد یافت و شرکت‌های داخلی سهم بیشتری از بازار را به دست خواهند آورد.
سایه چین بر مذاکرات
اگرچه نام چین به‌طور مستقیم در متن مذاکرات دیده نمی‌شود، اما بسیاری از تحلیلگران معتقدند ریشه اصلی این تحولات به رقابت اقتصادی با پکن بازمی‌گردد.
چین امروز بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد و آلومینیوم جهان محسوب می‌شود. این کشور سالانه بیش از یک میلیارد تن فولاد و حدود ۴۵ میلیون تن آلومینیوم تولید می‌کند؛ ارقامی که فاصله بسیار زیادی با سایر تولیدکنندگان جهان دارد.
آمریکا نگران است بخشی از محصولات چینی از مسیر کشورهای ثالث وارد بازار آمریکای شمالی شود و به صنایع داخلی آسیب بزند. به همین دلیل سخت‌گیرانه‌تر شدن قوانین مبدا کالاها به یکی از خواسته‌های اصلی واشنگتن تبدیل شده است.
در واقع مذاکرات اخیر را می‌توان بخشی از تلاش آمریکا برای ایجاد یک زنجیره تامین منطقه‌ای مستقل از نفوذ چین دانست.
برندگان و بازندگان احتمالی
در صورت موفقیت آمریکا در اعمال قوانین سخت‌گیرانه‌تر، تولیدکنندگان فولاد و آلومینیوم این کشور می‌توانند از افزایش تقاضای داخلی بهره‌مند شوند. شرکت‌های فولادی آمریکایی احتمالا سهم بیشتری از بازار خودرو، تجهیزات صنعتی و پروژه‌های زیرساختی را در اختیار خواهند گرفت.
اما در سوی دیگر، خودروسازان و تولیدکنندگان قطعات ممکن است با افزایش هزینه‌ها مواجه شوند. استفاده از مواد اولیه گران‌تر و محدود شدن گزینه‌های تامین می‌تواند قیمت تمام‌شده خودروها و سایر محصولات صنعتی را افزایش دهد.
مکزیک نیز با چالشی جدی روبه‌رو خواهد شد. بخش قابل توجهی از رشد اقتصادی این کشور طی سال‌های اخیر بر پایه جذب سرمایه‌گذاری صنعتی و توسعه صادرات به آمریکا شکل گرفته است. هرگونه محدودیت جدید می‌تواند بخشی از این مزیت رقابتی را تضعیف کند.
نتیجه مذاکرات فعلی تنها بر بازار فولاد و آلومینیوم اثر نخواهد گذاشت؛ بلکه می‌تواند مسیر سرمایه‌گذاری‌های صنعتی در کل منطقه را تغییر دهد. شرکت‌های معدنی، فولادی، آلومینیومی و خودروسازی با دقت تحولات را دنبال می‌کنند؛ زیرا تصمیمات امروز ممکن است محل احداث کارخانه‌ها و مسیر جریان سرمایه در دهه آینده را تعیین کند.
بسیاری از کارشناسان معتقدند آمریکای شمالی وارد دوره‌ای شده که در آن «امنیت زنجیره تامین» به اندازه قیمت و بهره‌وری اهمیت پیدا کرده است. در چنین فضایی، مذاکرات آمریکا و مکزیک صرفاً یک گفت‌وگوی تجاری نیست؛ بلکه بخشی از رقابت بزرگ‌تر برای کنترل ظرفیت‌های صنعتی، مواد اولیه و فناوری‌های آینده به شمار می‌رود.
از همین رو، سرنوشت این مذاکرات می‌تواند نه تنها بازار فولاد و آلومینیوم، بلکه آینده صنعت خودرو و ساختار تولید در یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنعتی جهان را تحت تاثیر قرار دهد. اگر واشنگتن موفق شود قواعد جدید مورد نظر خود را به توافق تحمیل کند، نقشه صنعتی آمریکای شمالی در سال‌های آینده دستخوش تغییرات مهمی خواهد شد؛ تغییراتی که آثار آن از معادن سنگ‌آهن و بوکسیت گرفته تا خطوط مونتاژ خودرو و کارخانه‌های فولادسازی احساس خواهد شد.
منبع: فلزات آنلاین
