به گزارش باشگاه آلومینیوم، جنگ ایران یکی از بزرگترین شوک‌های تاریخی عرضه‌ آلومینیوم به بازارهای جهانی را رقم زد. اما برخلاف پیش‌بینی بسیاری از فعالان بازار، افزایش شدید قیمت‌ها با واکنش سریع و ابتکار عمل تولیدکنندگان از خاورمیانه تا چین مهار شد.

با آغاز درگیری‌ها، تحلیلگران هشدار دادند که اگر تنگه هرمز به‌ سرعت بازگشایی نشود، کارخانه‌های ذوب آلومینیوم ظرف چند هفته با کمبود مواد اولیه مواجه خواهند شد؛ وضعیتی که می‌توانست به توقف گسترده تولید، شکل‌گیری بحران جهانی و جهش قیمت‌ها به سطوحی فراتر از ۴ هزار دلار در هر تن منجر شود.

نگرانی‌ها زمانی به اوج رسید که ایران در پاسخ به تجاوز نیروهای آمریکایی در طول جنگ، برخی تأسیسات ذوب آلومینیوم منطقه به ویژه در بحرین و امارات را در حملات موشکی هدف قرار داد. در آن مقطع زمانی، اجماع گسترده‌ای وجود داشت که پس از نفت و گاز، بازار آلومینیوم بیشترین آسیب را از جنگ متحمل خواهد شد.

با اینحال، کارخانه‌های ذوب آلومینیوم خاورمیانه طی هفته‌های اخیر با اجرای مجموعه‌ای از عملیات پیچیده لجستیکی، از جمله انتقال محموله‌ها از مسیرهای پرخطر در تنگه هرمز، توانستند ذخایر آلومینا و سایر مواد اولیه خود را بازسازی کنند.

این اقدامات از تعطیلی گسترده کارخانه‌ها در منطقه‌ای که نزدیک به ۱۰ درصد آلومینیوم جهان را به خود تخصیص داده، جلوگیری کرد. همزمان، افزایش تولید در چین و اندونزی نیز به حفظ تعادل بازار کمک کرده و بخشی از نگرانی‌ها درباره کمبود عرضه را کاهش داده است. این در شرایطی است که خریداران همچنان در انتظار احیای صادرات هستند.

تهران روز شنبه ۳۰ خرداد ماه اعلام کرد که تنگه هرمز به دلیل نقض مفاد آتش بس از سوی طرف آمریکایی بار دیگر بسته شده است. مسدود شدن مجدد تنکه هرمز منجر شد تا تحلیلگران و سرمایه‌گذاران مسیر آینده قیمت‌ را مجددا مورد ارزیابی قرار دهند و در نتیجه، اختلاف نظرهای جدی درباره سرعت خروج بازار از بحران عرضه بیش از گذشته نمایان شده است.

«آملیا شیائو فو»، رئیس بخش راهبرد کالایی بانک بین‌المللی چین در خصوص وضعیت بازار آلیومینیوم معتقد است: «تغییر مسیر واردات آلومینا به خاورمیانه، افزایش صادرات چین و رشد تولید اندونزی در کنار یکدیگر مانع از شکل‌گیری بحران تمام‌عیار در عرضه فیزیکی آلومینیوم شد». به گفته وی، بازار طی ماه‌های گذشته با اتکا به کاهش موجودی انبارها توانست در برابر این شوک مقاومت کند، اما اکنون این حاشیه اطمینان تا حد زیادی از بین رفته است.

آنچه مسلم است اینکه کارخانه‌های ذوب خاورمیانه در پی جنگ ایران و آمریکا ناچار به کاهش قابل توجه حجم تولید شده‌اند. اما به دلیل محرمانه بودن نتایج تلاش‌ها برای تقویت زنجیره تأمین، برآورد دقیق میزان کاهش تولید همچنان دشوار به نظر می رسد. این پیچیدگی با وجود سقف قانونی تولید در چین و محدودیت‌های تأمین برق در اندونزی دوچندان شده و ارزیابی زمان بازگشت توازن میان عرضه و تقاضا را با ابهام بیشتری روبرو کرده است.

برخی از خوش‌بین‌ترین بازیگران بازار نیز طی روزهای اخیر برآوردهای خود را تعدیل کرده‌اند. بانک «جی ‌پی مورگان» در تازه ترین گزارش خود اعلام کرده که رسیدن قیمت‌ها به سطح ۴ هزار دلار در هر تن بیش از آنچه پیشتر انتظار می‌رفت زمانبر خواهد بود. چراکه واکنش سریع عرضه در آسیا و کاهش موجودی‌های پنهان بخش صنعت، قسمتی از کمبودها را جبران کرده است. این در حالیست که قراردادهای آتی آلومینیوم در بورس لندن هم‌اکنون در محدوده قیمتی ۳۴۰۰ دلار در هر تن معامله می‌شوند.

در نقطه مقابل، پیش‌بینی «گلدمن ساکس» نشان می دهد که قیمت آلومینیوم طی سال آینده به سمت ۳ هزار دلار در هر تن حرکت کند. هرچند این بانک نسبت به روزهای نخست جنگ، برآوردهای خود را با فرض کندتر بودن احیای عرضه در خاورمیانه افزایش داده است.

اختلاف دیدگاه‌ها درباره وضعیت واقعی عرضه و تقاضا نیز چشمگیر است. به عنوان مثال، در حالیکه که بانک «سیتی ‌گروپ» اکنون از بزرگترین شوک عرضه آلومینیوم طی بیش از ۵۰ سال گذشته سخن می‌گوید، «بانک آمریکا» معتقد است بازار ۷۶ میلیون تنی آلومینیوم همچنان در وضعیتی نزدیک به تعادل قرار دارد.

بازگشت جریان آلومینا

بخشی از این اختلاف برآوردها از این تصور ناشی می‌شود که کمبود مواد اولیه، آسیب بیشتری به کارخانه‌های ذوب حاشیه خلیج فارس وارد کرده است؛ خسارتی که به نظر می رسد تولیدکنندگان هنوز ابعاد واقعی آن را به ‌طور عمومی افشا نکرده‌اند.

با اینحال، «بن آیر» تحلیلگر شرکت ردیابی کشتی کلپلر در این خصوص معتقد است افزایش جریان آلومینا به منطقه نشان می‌دهد که کارخانه‌ها حتی با وجود بسته بودن تنگه هرمز نیز در بازسازی ذخایر خود پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند.

بررسی‌های کلپلر نشان می‌دهد طی هفته‌های اخیر چند کشتی با خاموش کردن سامانه‌های ردیابی خود، محموله‌های آلومینا را از تنگه هرمز عبور داده‌اند؛ روشی که پیشتر برای تداوم محدود صادرات نفت در طول بحران تنکه هرمز نیز مورد استفاده قرار گرفته بود.

علاوه بر این، حجم بیشتری از آلومینا در بنادر عمان تخلیه و از طریق کامیون به کارخانه‌های ذوب منطقه منتقل شده است؛ اقدامی که توان لجستیکی کشورهای حاشیه خلیج فارس را در معرض آزمون قرار داده است.

داده‌های کلپلر همچنین نشان می‌دهد که واردات آلومینا به کشورهای حاشیه خلیج فارس در ماه مه بار دیگر به سطح پیش از جنگ رسیده است.

آیر در این باره می‌گوید: «این شرایط به راهکارهایی کاملاً جدید و خلاقانه منجر شده و ما نیز برای دنبال کردن این تحولات ناچار به تلاش بیشتری شده‌ایم. اگرچه چنین اقداماتی بی‌سابقه نیست، اما از منظر اهمیت تداوم فعالیت این واحدها، می‌توان آنها را استثنایی دانست».

کاهش موجودی‌های پنهان بخش صنعت

چالش ارزیابی ابعاد بحران عرضه آلومینیوم تنها به خلیج فارس محدود نمی‌شود. جی‌ پی مورگان معتقد است که اثر کمبود جهانی آلومینیوم با کاهش سریع موجودی‌ انبارهای خصوصی و غیرشفافی که رصد آنها دشوار است، تا حد زیادی تعدیل شده است.

«گرگ شیرر» رئیس تحقیقات فلزات پایه و گرانبها بانک جی پی مورگان معتقد است: «در گفتگو با مشتریان، همگی بر تنگنای بازار تأکید می‌کنند، اما نخستین منبع تأمین همچنان همان ذخایر پنهان هستند». با اینحال، به اعتقاد وی، دیر یا زود این ذخایر به پایان خواهد رسید و پس از آن، نوبت به کاهش موجودی انبارهای رسمی می‌رسد؛ روندی که می‌تواند دوباره به رشد قیمت‌ها دامن بزند.

معمای تولید آلومینیوم در چین

رفتار تولیدکنندگان چینی نیز بر پیچیدگی معادلات بازار افزوده است. پیش از آغاز جنگ، خوش‌بینی گسترده‌ای بر صنعت آلومینیوم حاکم بوده و میزان تولید کارخانه‌های چینی نزدیک به سقف قانونی تعیین شده از سوی دولت این کشور بود؛ محدودیتی که می‌توانست به سال‌ها مازاد عرضه در بازار پایان دهد.

اما بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده از زمان آغاز جنگ، تولید چین به ‌طور قابل توجهی از سقف تعیین‌ شده ۴۵ میلیون تن فراتر رفته و آمار ماه آوریل از نرخ تولید سالانه ۴۷ میلیون تن حکایت دارد. همزمان با جهش صادرات، برخی تحلیلگران بر این باورند که در صورت تداوم فعالیت کارخانه‌های چینی با حداکثر ظرفیت، این کشور به‌تنهایی قادر خواهد بود بخش قابل توجهی از کمبود عرضه جهانی را جبران کند.

برگ برنده اندونزی در بازار آلومینیوم

در این میان، احتمال افزایش سریع عرضه آلومینیوم از سوی اندونزی به یکی از متغیرهای تعیین‌کننده آینده بازار تبدیل شده است. رشد صادرات آلومینیوم این کشور توجه فعالان صنعت را به نقش نوظهور اندونزی به‌عنوان یکی از تأمین‌کنندگان مهم جهانی جلب و این انتظار را تقویت کرده است که تولیدکنندگان، برق محدود موجود را از صنایع کم‌بازده ‌تری مانند نیکل به کارخانه‌های آلومینیوم اختصاص دهند.

«ایمی گاور» رئیس بخش مطالعات راهبردی فلزات و معدن در بانک مورگان استنلی معتقد است: «اگرچه همواره می‌دانستیم که ظرفیت‌های جدیدی وارد مدار تولید خواهد شد؛ اما تا پیش از این تصور می‌کردیم محدودیت تأمین برق، رشد تولید را به تأخیر می‌اندازد». به گفته وی، اگر برق از صنعت نیکل به آلومینیوم منتقل شود، عرضه جدید می‌تواند بسیار سریع‌تر از برآوردهای کنونی وارد بازار شود.

مجموعه این تحولات، از احیای تدریجی عرضه در خاورمیانه گرفته تا تداوم تولید بالای چین و افزایش ظرفیت اندونزی، بسیاری از فعالان صنعت را به این جمع‌بندی رسانده که قیمت آلومینیوم در افق بلندمدت با فشار نزولی روبرو خواهد شد. با این وجود، همزمان با مذاکرات ایران و آمریکا برای پایان دائمی جنگ، هنوز این پرسش بی‌ پاسخ مانده که آیا پیش از ورود عرضه‌های جدید، بازار با یک دوره فشار نهایی ناشی از کاهش موجودی‌ها مواجه خواهد شد یا خیر.

«هلن آموس»، رئیس تحقیقات کالایی «بی‌ام‌او کپیتال مارکتز» در اینباره می‌گوید: «اگر قرار بود چنین فشاری شکل بگیرد، تاکنون رخ داده بود. به نظر می‌رسد بازار آلومینیوم از اوج دوره کسری عرضه عبور کرده است.»