چه کسانی از حذف چهارصفر زیان می بینند؟

حق، علی  - سرنوشت مبهم سپرده گذاران بانکی، صاحبان دارایی های نقدی کلان و حقوق بگیران

مطابق تازه ترین اظهارنظر محمود بهمنی، رییس کل بانک مرکزی، طرح حذف چهارصفر از پول ملی با تایید این نهاد طی 6 ماه آینده برای اجرا به دولت ارایه خواهد شد. طرحی که زمزمه های جدی در خصوص اجرای آن از دو سال پیش مطرح شد، زمانی که بهمنی در اولین واکنش ها به تبعات اجرای آن در مهرماه 88 گفت:" حذف سه صفر از پول ملی ایجاد تورم نمی کند و هزینه ها را نیز کاهش می دهد، همچنین اثرات روانی آن بر تورم نیز در کوتاه مدت خواهد بود."

وی سه ماه بعد هم گفت:" اینکه سه یا چهار صفر از رقم واحد پول ایران حذف شود، منوط به اجرای طرح تحول اقتصادی و مشخص شدن قیمت‌های واقعی است."

بهمنی یک ماه بعد هم اظهار داشت:" حذف سه صفر پول ملی را فعلا لازم نمی دانیم و پس از اجرای هدفمندی یارانه ها و مشاهده آثار آن در این مورد تصمیم گیری می شود."

بر این اساس با وجود تلاش بسیار زیاد رییس کل بانک مرکزی در این سه اظهار نظر رسمی برای پنهان کردن علل اجرا و تبعات اجرای طرح حذف صفرهای پول ملی، دو نکته خود نمایی می کند که تاثیر کوتاه مدت اجرای این طرح بر رشد تورم قطعی است و لزوم اجرای آن در افزایش قیمت ها پس از اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها ریشه دارد.   

چنان که وی در دی ماه گذشته در خصوص طرح حذف سه صفر از پول ملی گفت: "حذف سه صفر از واحد پولی در جلسه کارگروه طرح تحول به تصویب رسیده است و در این خصوص به نتیجه نهایی رسیدیم، اما فعلاً تا کاهش بیشتر تورم این طرح را متوقف کرده‌ایم."

اما حال سه ماه پس از انتشار این خبر، رییس کل بانک مرکزی از ضرورت اجرای طرح حذف 4 صفر به جای سه صفر از پول ملی سخن می گوید. این بدان معناست که پیش بینی بانک مرکزی از آینده اقتصاد ایران، حاکی از شتاب گیری نرخ تورم فراتر از برآوردهای پیشین در خصوص تبعات اجرای قانون هدفمندسازی یارانه هاست.

برای اثبات این فرضیه کافیست، چند گزاره را بازخوانی کنیم. پس از سخنان بهمنی در دی ماه گذشته که از کاهش بیشتر نرخ تورم سخن گفت، نرخ تورم در قالب یک روند صعودی در اسفندماه گذشته تا 19.9 درصد افزایش یافت. گذشته از این زمانی که یک صفر بر تعداد صفرهایی که باید حذف شوند، اضافه می شود، بدان معناست که پیش بینی ها از افزایش قیمت ها یا به تعبیر بهمنی، واقعی شدن قیمت ها، 10 برابر افزون تر شده است و الا اجرای طرح حذف 3 صفر کفایت می کرد.

البته تنها یک امیدواری وجود دارد و آن این که افزایش صفرهای در آستانه حذف پول ملی قدری با انگیزه های سیاسی هم تلاقی کرده باشد و این گمان در میان برخی دولتمردان پیش آمده باشد که در صورت حذف 4 صفر، ارزش برابری یک ریال ایران با یک دلار آمریکا تقریبا یکسان خواهد شد.

اما این سوال مطرح است که از این منظر، در عمل با حذف چهار صفر از پول ملی چه اتفاق هایی رخ خواهد داد:

·         1- هر 10 هزار ریال فعلی معادل یک ریال خواهد شد. در این صورت اگر واحد خردتر از ریال برای اقتصاد ایران طراحی نشود، تمامی اجناسی که در حال حاضر کمتر از یکهزارتومان قیمت دارند، حداقل تا هزارتومان رشد قیمت خواهند داشت. این بدان معناست که اقلامی همچون نان، بنزین، گازوئیل و ... به بیش از یکهزارتومان فروخته خواهند شد که خود این اتفاق منشاء رشد بیشتر نرخ تورم خواهد شد.

·         2- در شرایطی که هر یکهزار تومان معادل یک ریال شود و واحد خردی همانند شاهی برای آن تعریف نشود، ارزش پول نقد یک دهم قبل می شود. حال فارغ از تاثیر رشد تورم بر کاهش قدرت خرید پول، کسانی که پول نقد در اختیار دارند و یا سپرده های بانکی کلان دارند، با کاهش ارزش پول مواجه خواهند شد.

·         3- همانطور که رییس کل بانک مرکزی هم پیشتر تاکید کرده، تورم روانی اجرای این طرح هم در کوتاه مدت اجتناب ناپذیر است. تورمی که ناشی از این تصور عمومی است که یک ریالی های جدید دیگر ارزش یکهزارتومانی های سابق را ندارد و کم ارزش تر است.

·         4- تحت تاثیر تورم روانی، قیمت گذاری کالاها به خصوص کالاهای سرمایه ای همچون مسکن، طلا و سکه بیش از واحد پول جدید، قرار داد می شود. چرا که به عنوان مثال برای مردم درک این که بهای آپارتمانشان از 200 میلیون تومان فعلی به 20 هزارتومان کاهش یابد، قابل پذیرش نخواهد بود و در این گونه بخش ها، رشد قیمت ها برای کاهش زیان ذهنی مالکان شتاب بیشتری خواهد گرفت.

·         5- کاهش صفرهای پول ملی، موجب نرخ برابری یک به یک میان دلار و ریال نمی شود. چرا که با توجه به شرایط تورمی اقتصاد ایران به سرعت نرخ برابری جدیدی شکل خواهد گرفت که با برآورد قدرت خرید هر ریال ایران با توجه به مجموعه شاخص ها و شرایط کلان اقتصاد آن محاسبه خواهد شد. گذشته از این احتمال دارد که فرصت مناسب برای اجرای خواسته از فعالان اقتصادی که معتقدند دلار زیادی ارزان است و باید برای حمایت از تولید ملی، گرانتر شود، مهیا شود. چرا که پذیرش عمومی نرخ برابری هر دلار معادل 3 ریال آسان تر می شود، دولت نیز عایدی ریالی بیشتری در ازای فروش دلارهای نفتی خواهد داشت. در حالی که این نرخ به معنای 3 هزار تومان شدن دلار در شرایط فعلی است. اما در حال حاضر این اتفاق نه تنها موضع سیاسی ایران در برابر آمریکا را قدری تضعیف می کند، نرخ برابری دارایی های عمومی را در بازار های جهانی به شدت کاهش می دهد که خود زمینه ساز رشد قیمت ها خواهد شد. همچنین واردات کالاهای مصرفی و حتی مواد اولیه و کالاهای سرمایه ای را گران تر خواهد کرد که این امر موجب رشد قیمت تولیدات داخلی هم می شود.

·         6- افزایش نرخ برابری دلار و ریال در پی حذف چهارصفر پول ملی که به آن اشاره شد، یک تاثیر دیگر دارد و آن این که دارایی های غیر نقدی مردم قدری هم به این دلیل و برای حفظ ارزش برابری آن ها با قبل، رشد خواهد کرد.