جايگاه آلوميناي ايران چگونه است؟

به گزارش ای. ام. سی، آلومینا ماده اولیه اصلی برای تولید فلز آلومینیوم به شمار می‌رود. این ماده با ارزش عمدتا از کانسنگ بوکسیت بوسیله فرآیند مشهور بایر بدست می‌آید. تقریباً حدود نیمی از وزن بوکسیت را به طور متوسط، اکسید آلومینیوم (آلومینا) تشکیل می‌دهد. برای استفاده از بوکسیت برای تولید آلومینیوم، لازم است که بوکسیت به آلومینای خالص تبدیل شود. در حال حاضر، این عملیات در کارخانه آلومینای ایران واقع در استان خراسان شمالی صورت می‌گیرد. این کارخانه با ظرفیت حدود 260 هزار تن آلومینا در سال، از سال 1382 عملیات تولید خود را آغاز نمود.

در حالت ایده‌آل، برای تولید هر تن از فلز آلومینیوم، 1.9 تن آلومینا نیاز است، که با احتساب بازدهی 95 درصد این مقدار را 2.0 تن به ازای هر تن آلومینیوم می‌توان در نظر گرفت. با در نظر داشتن این امر، می‌توان مقدار آلومینای مصرف شده برای تولید آلومینیوم در هر سال را تخمین زد. در نمودار شماره 1، میزان مصرف آلومینا در ایران در 5 سال اخیر نشان داده شده است، که از 660 هزار تن در سال 2011 به بیش از 700 هزار تن در سال گذشته افزایش یافته است. از آنجا که تولید آلومینا در ایران تنها در حدود 250 هزار تن (مقداری بسیار نزدیک به ظرفیت اسمی تنها کارخانه پالایش بوکسیت و تولیدکننده آلومینا در ایران) بوده، مازاد نیاز کشور به آلومینا از طریق واردات تأمین شده است. ایران عمدتا آلومینای مورد نیاز خود را از کشورهای چین، هند و کشورهای اروپایی تأمین کرده است.

نمودار شماره 2 مقدار آلومینای تولید شده در سال‌های اخیر در ایران را با مقدار وارد شده آن از کشورهای خارجی مقایسه می‌کند. همان‌طور که در نمودار شماره 2، نشان داده شده است، هر ساله، بالغ بر دو برابر مقدار تولیدی آلومینا در کشور، واردات این محصول معدنی را داشته‌ایم.

با توجه به سند توسعه ایران تا سال 1404 که تولید آلومینیوم باید به رقم 1.5 میلیون تن در سال برسد، تقاضای ایران برای ماده اصلی تولید آلومینیوم، یعنی آلومینا به شدت افزایش خواهد یافت. به این منظور، ایران در نظر دارد در جنوب کشور، کارخانه‌ای دیگر برای پالایش بوکسیت و تولید آلومینا راه‌اندازی کند. ظرفیت در نظر گرفته شده برای این واحد تولیدی، حدود 1.6 میلیون تن در سال خواهد بود. با راه‌اندازی این واحد تولیدی، مجموع ظرفیت تولید آلومینای کشور از 260 هزار تن در سال به حدود 1.9 میلیون تن در سال افزایش خواهد یافت. این نکته حائز اهیمت است که بنا به برنامه توسعه تا سال 1404، نیاز کشور به آلومینا حدود 3 میلیون تن خواهد بود و همچنان ایران، در صورت تحقق این برنامه، به عنوان یکی از واردکنندگان مهم آلومینا باقی خواهد ماند.

این در حالی‌است که در حال حاضر کشور امارات متحده عربی، که یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان آلومینیوم محسوب می‌شود، پروژه احداث کارخانه تولید آلومینای‌ Al Taweelah با ظرفیت تولیدی 2 میلیون تن در سال (در فاز اول) را دست اجرا دارد. بنا به برنامه‌ریزی‌های انجام شده این طرح تا نیمه اول سال 2018، در فاز اول به بهره‌برداری خواهد رسید. فاز دوم این طرح قرار است که ظرفیت تولید آلومینای این واحد را تا دو برابر افزایش دهد.